Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 12

Devanagari script

तोयेन नाशमायाति कोटिजन्मकृतं त्व घम् । सहस्रमुरुशृंगीणां धेनूनां कुरुजांगले । दत्त्वा सूर्यग्रहे पुण्यं धर्मवाप्यां च तर्पणाम्

Transliteration

toyena nāśamāyāti koṭijanmakṛtaṃ tva gham | sahasramuruśṛṃgīṇāṃ dhenūnāṃ kurujāṃgale | dattvā sūryagrahe puṇyaṃ dharmavāpyāṃ ca tarpaṇām

Translation

Dengan air semata-mata, dosa yang terkumpul sepanjang sepuluh juta kelahiran pun musnah. Pahala menderma seribu ekor lembu bertanduk lebar di Kuru-jāṅgala, dan pahala pada waktu gerhana matahari—juga diperoleh dengan melakukan tarpaṇa di Dharma-vāpī.

Word by Word

• तोयेन: by water
• तोयेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• नाशम्: destruction
• नाशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• आयाति: goes/comes to, reaches
• आयाति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√या (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

• कोटि: crore (ten million)
• कोटि: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• जन्म: birth
• जन्म: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: जन्मन्/जन्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• कृतम्: done/committed
• कृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) > कृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कोटि+जन्म+कृत (तत्पुरुष: 'done over crores of births')

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• अघम्: sin, evil
• अघम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अघ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (संख्यावाचक)

• उरु: large, broad
• उरु: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: उरु (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• शृङ्गीणाम्: of (cows) with large horns
• शृङ्गीणाम्: Sambandha (Genitive qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: शृङ्गिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; उरु+शृङ्गिन् (कर्मधारय: 'having large horns')

• धेनूनाम्: of cows
• धेनूनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• कुरु: Kuru (region/people)
• कुरु: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: कुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• जाङ्गले: in Kurujāṅgala
• जाङ्गले: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जाङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कुरु+जाङ्गल (तत्पुरुष: 'in Kurujāṅgala')

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु) > दत्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• सूर्य: sun
• सूर्य: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• ग्रहे: at (the time of) a solar eclipse
• ग्रहे: Adhikarana (Temporal locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सूर्य+ग्रह (तत्पुरुष: 'at a solar eclipse')

• पुण्यम्: merit
• पुण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• धर्मवाप्याम्: in the Dharmavāpī
• धर्मवाप्याम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्म + वापी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• तर्पणाम्: tarpana (libation/oblatory offering)
• तर्पणाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तर्पण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (कर्मरूपेण)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharma-vāpī

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: At a luminous stepwell, a devotee offers water for tarpaṇa; above, a stylized solar eclipse disc; to the side, symbolic cows with broad horns and a Kuru-jāṅgala landscape vignette, all visually ‘merging’ into the single act at Dharma-vāpī.

Characters & Entities

• Dharma-vāpī
• Tarpaṇa
• Kuru-jāṅgala
• Solar eclipse (sūrya-graha)
• Cows (dhenū)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sanctity of a tīrtha can magnify simple acts—water-offerings can erase vast karmic burdens and equal major gifts and eclipse-merits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharma-vāpī, presented as a water-tīrtha of extraordinary purificatory power.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tarpaṇa at Dharma-vāpī using water; the verse also references go-dāna and solar-eclipse merit as comparisons.