Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 15

Devanagari script

धर्मारण्यात्पश्चिमतः स्थापिता छत्रजा शुभा । तत्रस्था रक्षते विप्रान्कियच्छक्तिसम न्विता

Transliteration

dharmāraṇyātpaścimataḥ sthāpitā chatrajā śubhā | tatrasthā rakṣate viprānkiyacchaktisama nvitā

Translation

Di sebelah barat Dharmāraṇya telah didirikan Dewi Chatrajā yang membawa keberkatan. Bersemayam di sana, dengan kadar śakti ilahi, baginda melindungi para brāhmaṇa.

Word by Word

• धर्मारण्यात्: from the Dharmāraṇya (forest)
• धर्मारण्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: धर्मारण्य (प्रातिपदिक; धर्म + अरण्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (धर्मस्य अरण्यम्)

• पश्चिमतः: to the west / westwards
• पश्चिमतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; दिशावाचक-क्रियाविशेषण (directional adverb)

• स्थापिता: placed / established
• स्थापिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• छत्रजा: the one born of/connected with the umbrella (name/epithet)
• छत्रजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छत्रज (प्रातिपदिक; छत्र + ज)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (छत्रात् जायते/छत्रसम्बन्धिनी)

• शुभा: auspicious
• शुभा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• तत्रस्था: standing there
• तत्रस्था: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तत्र (अव्यय) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—अव्ययीभाव (तत्र स्था = there-standing)

• रक्षते: protects
• रक्षते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• विप्रान्: Brahmins
• विप्रान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन

• कियत्: some / as much as
• कियत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कियत् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्न/परिमाणवाचक सर्वनाम-विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासे पूर्वपदम्)

• शक्ति: power
• शक्ति: Upapada (Compound-member/उपपद)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासे)

• समन्विता: endowed with
• समन्विता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अन्वि (धातु) + त (कृत्)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘युक्ता/सम्पन्ना’ अर्थे

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Dharmāraṇyakhaṇḍa context; exact speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Chatrajā-sthāna (west of Dharmāraṇya)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene forest-kṣetra of Dharmāraṇya; to its west stands the auspicious Devī Chatrajā as a guardian, blessing brāhmaṇas gathered with palm-leaf texts and yajñopavīta, her presence radiating protective śakti.

Characters & Entities

• Dharmāraṇya
• Chatrajā
• Vipra (brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are guarded by divine presences; honoring them sustains dharma and protects the righteous.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya and its western sacred installation of Chatrajā Devī within the Dharmāraṇyakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed here; the verse establishes the deity’s protective role at the site.