Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 78

राजपुत्र उवाच । अस्ति भूमंडले कश्चिद्देशो निषधसंज्ञकः । तस्याधिपोऽभवद्राजा नलो नाम महा यशाः । स पुण्यकीर्तिः क्षितिपो दमयन्तीपतिः शुभः

rājaputra uvāca | asti bhūmaṃḍale kaściddeśo niṣadhasaṃjñakaḥ | tasyādhipo'bhavadrājā nalo nāma mahā yaśāḥ | sa puṇyakīrtiḥ kṣitipo damayantīpatiḥ śubhaḥ

Putera raja berkata: “Di atas bumi ini ada sebuah negeri bernama Niṣadha. Pemerintahnya dahulu ialah Raja Nala yang masyhur—bernama baik lagi suci, raja yang teguh pada dharma, serta suami yang membawa berkat bagi Damayantī.”

राजपुत्रःthe prince
राजपुत्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराजपुत्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
अस्तिthere is
अस्ति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
भूमण्डलेon the earth-circle/world
भूमण्डले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमण्डल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (भूमेः मण्डलम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
कश्चित्a certain
कश्चित्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; अनिश्चितार्थक (indefinite); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (देशस्य)
देशःcountry/region
देशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
निषधसंज्ञकःnamed Niṣadha
निषधसंज्ञकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिषध + संज्ञक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (निषध इति संज्ञा यस्य); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (देशस्य)
तस्यof that (country)
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
अधिपःruler
अधिपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअधिप (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अभवत्was/became
अभवत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
राजाking
राजा:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अधिपस्य अप्पोजिशन
नलःNala
नलः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootनल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
नामby name
नाम:
Sambandha (Naming particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक (indeclinable: by name)
महाgreatly
महा:
Visheshana (Intensifier/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमहा (अव्यय/उपसर्गवत्)
Formअव्यय; उपपदपूर्वक-विशेषणार्थे (intensifier: greatly)
यशाःrenowned
यशाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयशस् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (नलस्य)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पुण्यकीर्तिःof holy fame
पुण्यकीर्तिः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य + कीर्ति (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (पुण्या कीर्तिः यस्य/पुण्यकीर्तिः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (सः)
क्षितिपःprotector of the earth (king)
क्षितिपः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षितिप (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (क्षितेः पः/पालकः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपाधि
दमयन्तीपतिःhusband of Damayantī
दमयन्तीपतिः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootदमयन्ती + पति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (दमयन्त्याः पतिः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपाधि
शुभःauspicious/noble
शुभः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (सः)

Rājaputra (Chandrāṅgada, speaking in first person across verses 78–80)

Tirtha: Niṣadha (as remembered kṣetra of Nala)

Type: kshetra

Listener: Takṣaka

Scene: As the prince speaks, a ‘memory-vision’ of Niṣadha arises: King Nala enthroned, Damayantī beside him, symbols of righteous rule and auspicious marriage shimmering behind the speaker.

N
Niṣadha
N
Nala
D
Damayantī

FAQs

A king’s greatness is measured by puṇya-kīrti—virtue and righteous reputation—rather than mere power.

No tīrtha is praised; the verse identifies Niṣadha as a kingdom in the narrative lineage.

None.