Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 46
Devanagari script
हा हेति शब्दः सुमहानासीत्तस्यास्तटद्वये । पश्यतां सर्वसैन्यानां प्रलापो दिवम स्पृशत्
Transliteration
hā heti śabdaḥ sumahānāsīttasyāstaṭadvaye | paśyatāṃ sarvasainyānāṃ pralāpo divama spṛśat
Translation
Di kedua-dua tebing bangkit laungan dahsyat “Aduhai! Aduhai!”; di hadapan seluruh bala tentera, ratapan itu seolah-olah menjangkau langit.
Word by Word
हाalas!
हा:
Sambodhana/Exclamation (सम्बोधन/उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootहा (अव्यय)
Formउद्गार-अव्यय (interjection)
हेति“hey!” (thus)
हेति:
Sambodhana/Quotation marker (उद्गार/इति-चिह्न)
TypeIndeclinable
Rootहे (अव्यय) + इति (अव्यय)
Formउद्गार-अव्यय + इति-निपात (quotative particle)
शब्दःsound, cry
शब्दः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सुमहान्very great
सुमहान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + महान् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifier of शब्दः)
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन
तस्याःof her/its
तस्याः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
तटद्वयेon the two banks
तटद्वये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतट (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुष (द्वये तटे)
पश्यताम्of the onlookers
पश्यताम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle), षष्ठी (6th), बहुवचन; ‘पश्यताम्’ = ‘of those who were seeing’
सर्वसैन्यानाम्of all the armies
सर्वसैन्यानाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (‘सर्वाणि सैन्यानि’)
प्रलापःlamentation, wailing
प्रलापः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रलाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
दिवम्heaven, the sky
दिवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (द्यौः), द्वितीया (2nd), एकवचन
अस्पृशत्touched, reached
अस्पृशत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्पृश् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; अ-आगम (augment)
Speaker
Narrator (context not provided; likely Purāṇic narrator within Brāhma Khaṇḍa)
Characters & Entities
A
Armies (sainyāni)R
River banks (taṭa)FAQs
Worldly power and numbers cannot prevent sorrow when calamity strikes; compassion and sobriety are implied virtues.
The setting remains the Yamunā’s banks; no specific tīrtha is identified.
None.