Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 160

Devanagari script

तं पादमूले पतितं स्वपुत्रं विवेद नासौ पृथिवीपतिः क्षणम् । प्रबोधितोऽमात्यजनैः कथंचिदुत्थाय क्लिन्नेन हृदालिलिंग

Transliteration

taṃ pādamūle patitaṃ svaputraṃ viveda nāsau pṛthivīpatiḥ kṣaṇam | prabodhito'mātyajanaiḥ kathaṃcidutthāya klinnena hṛdāliliṃga

Translation

Sejenak, raja penguasa bumi itu tidak mengenali puteranya sendiri yang rebah di kaki baginda. Setelah para menteri mengejutkannya dengan susah payah, baginda bangkit lalu memeluknya dengan hati yang basah oleh dukacita.

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम

• पादमूले: at the foot/at the base of the feet
• पादमूले: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पादस्य मूले)

• पतितम्: fallen
• पतितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पतित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पत्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• स्वपुत्रम्: his own son
• स्वपुत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मधारयः (स्वः पुत्रः)

• विवेद: knew/recognized
• विवेद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + विद् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परिपूर्ण), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• असौ: that (man), he
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• पृथिवीपतिः: the king (lord of the earth)
• पृथिवीपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पृथिव्याः पतिः)

• क्षणम्: for a moment
• क्षणम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कालवाचक-उपपद

• प्रबोधितः: awakened
• प्रबोधितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + बुध् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि—‘having been awakened’

• अमात्यजनैः: by the ministers’ people/attendants
• अमात्यजनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अमात्य (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अमात्यानां जनैः)

• कथंचित्: somehow
• कथंचित्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथंचित् (अव्यय)
• Form: प्रकारार्थक-अव्यय (adverb)

• उत्थाय: having risen
• उत्थाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: उत् + स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having risen’

• क्लिन्नेन: with wet/tear-soaked
• क्लिन्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: क्लिन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; √क्लिद्)
• Form: नपुंसक/पुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• हृदा: with (his) heart
• हृदा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन (वैकल्पिक-रूप: हृदा)

• अलिलिङ्ग: embraced
• अलिलिङ्ग: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + लिङ्ग् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परिपूर्ण), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Unspecified (narrative voice within Sūta’s telling)

Visual Art Cues

Scene: A king stands stunned over a youth collapsed at his feet; ministers gently lift and awaken the king; then the king rises and embraces his son, tears visible, garments damp with emotion and haste.

Characters & Entities

• pṛthivīpati (the king)
• amātya (ministers)
• svaputra (son)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly power cannot shield one from sorrow; compassion and humility arise when dharma confronts human fragility.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it serves the narrative arc supporting the vrata-māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse focuses on a king’s awakening and grief.