Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

कोटीश्वरमिति प्रोक्तं पृथिव्यां नृपनन्दन । स्नापयेत्तं तु यो भक्त्या पूर्णिमायां नृपोत्तम

Transliteration

koṭīśvaramiti proktaṃ pṛthivyāṃ nṛpanandana | snāpayettaṃ tu yo bhaktyā pūrṇimāyāṃ nṛpottama

Translation

Di bumi ini Baginda disebut “Koṭīśvara”, wahai putera raja. Dan sesiapa, wahai raja yang paling utama, yang pada hari purnama memandikan serta melakukan abhiṣeka kepada-Nya dengan bhakti—

Word by Word

• कोटीश्वरम्: (the deity/place) Koṭīśvara
• कोटीश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—कोटि + ईश्वर (षष्ठी-तत्पुरुष/निर्धारणार्थ)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)

• प्रोक्तम्: is called/said
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे ‘said/called’

• पृथिव्याम्: on the earth
• पृथिव्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• नृपनन्दन: O son of a king
• नृपनन्दन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृपनन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन; समासः—नृप + नन्दन (षष्ठी-तत्पुरुष)

• स्नापयेत्: should cause to bathe / should bathe (it)
• स्नापयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) (स्नापयति-णिच्)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)

• तम्: that (one/it)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-यः (relative pronoun)

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• पूर्णिमायाम्: on the full-moon day
• पूर्णिमायाम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्णिमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/काल), एकवचन

• नृपोत्तम: O best of kings
• नृपोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृपोत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन; समासः—नृपः + उत्तमः (कर्मधारय)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭīśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A riverside Śiva shrine named Koṭīśvara; a kingly pilgrim performs abhiṣeka on a bright full-moon night while sages witness; Revā flows nearby.

Characters & Entities

• Koṭīśvara
• Pūrṇimā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional worship timed with sacred lunar days (pūrṇimā) amplifies merit at a mahā-tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Koṭīśvara Tīrtha and its presiding Śiva-form, Koṭīśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāpana/abhiṣeka—bathing or anointing Koṭīśvara with devotion on Pūrṇimā.