Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज पिङ्गलावर्तमुत्तमम् । सङ्गमस्य समीपस्थं रेवाया उत्तरे तटे । हव्यवाहेन राजेन्द्र स्थापितः पिङ्गलेश्वरः

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tato gacchenmahārāja piṅgalāvartamuttamam | saṅgamasya samīpasthaṃ revāyā uttare taṭe | havyavāhena rājendra sthāpitaḥ piṅgaleśvaraḥ

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Kemudian, wahai maharaja, hendaklah engkau pergi ke Piṅgalāvarta yang utama, dekat sangam, di tebing utara sungai Revā. Di sana, wahai raja terbaik, Piṅgaleśvara telah dipratishtha (diinstal) oleh Havyavāhana, yakni Agni.

śrīmārkaṇḍeyaḥthe venerable Mārkaṇḍeya
śrīmārkaṇḍeyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśrī + mārkaṇḍeya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—श्री (उपपद/विशेषण) + मार्कण्डेय (कर्मधारय)
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
tataḥthen/thereafter
tataḥ:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (ततः अव्यय)
Formअव्यय, काल/अनन्तरबोधक (adverb: then/thereafter)
gacchetshould go
gacchet:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (गम् धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; आज्ञार्थे/विधौ
mahārājaO great king
mahārāja:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahārāja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; समासः—महा + राजा (कर्मधारय)
piṅgalāvartamto Piṅgalāvarta (place)
piṅgalāvartam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpiṅgala + āvarta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—पिङ्गलस्य आवर्तः (षष्ठी-तत्पुरुष)
uttamamexcellent
uttamam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (qualifying piṅgalāvartam)
saṅgamasyaof the confluence
saṅgamasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsaṅgama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
samīpasthamsituated near
samīpastham:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsamīpa + stha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—समीपे स्थितम् (सप्तमी-तत्पुरुष)
revāyāḥof the Revā (Narmadā)
revāyāḥ:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrevā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
uttareon the northern
uttare:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; ‘taṭe’ इत्यस्य विशेषणम्
taṭebank
taṭe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roottaṭa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
havyavāhenaby Havyavāha (Agni)
havyavāhena:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Roothavyavāha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; समासः—हव्यं वहति इति (उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारयप्रायः), अग्निः
rājendraO king of kings
rājendra:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājendra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; समासः—राज्ञां इन्द्रः (षष्ठी-तत्पुरुष)
sthāpitaḥwas established
sthāpitaḥ:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (स्था धातु) + ṇic (णिच्) → sthāpaya + kta (क्त)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि—‘was established’
piṅgaleśvaraḥPiṅgaleśvara (Śiva)
piṅgaleśvaraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpiṅgala + īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—पिङ्गलस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Piṅgalāvarta / Piṅgaleśvara-tīrtha

Type: sangam

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: Mārkaṇḍeya points the way to a river bend near a confluence; the Revā flows broad and calm; on the northern bank stands a small shrine with a liṅga labeled Piṅgaleśvara; Agni’s presence is suggested as a subtle flame aura near the shrine.

M
Mārkaṇḍeya
R
Revā (Narmadā)
S
Saṅgama (confluence)
P
Piṅgalāvarta
P
Piṅgaleśvara
H
Havyavāhana (Agni)

FAQs

Sacred geography is anchored in divine acts—Śiva’s presence is authenticated through an origin story (installation) tied to a deity like Agni.

Piṅgalāvarta near the saṅgama on the north bank of the Revā (Narmadā), featuring Piṅgaleśvara.

A pilgrimage injunction: ‘one should go’ (gacchet) to Piṅgalāvarta—implying darśana, worship, and customary tīrtha practices.