Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 23

Devanagari script

कद्रूरुवाच । यथाहं न भवे दासी तत्कार्यं च विचिन्त्यताम् । विशध्वं रोमकूपेषु ह्युच्चैःश्रवहयस्य तु

Transliteration

kadrūruvāca | yathāhaṃ na bhave dāsī tatkāryaṃ ca vicintyatām | viśadhvaṃ romakūpeṣu hyuccaiḥśravahayasya tu

Translation

Kadrū berkata: “Fikirkanlah jalan agar aku tidak menjadi hamba perempuan. Kamu semua masuklah ke liang-liang halus pada bulu kuda Uccaiḥśravā itu.”

Word by Word

• कद्रूः: Kadrū
• कद्रूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कद्रू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उवाच
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यथा: so that
• यथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध/प्रकार-अव्यय (conj./adverb: so that/as)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुष, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• भवे: may become
• भवे: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु) → भवे
• Form: लोट्-लकारार्थे विधिलिङ्/आशीर्लिङ् (Optative/विधिलिङ्), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• दासी: a maidservant
• दासी: Karma (Predicate complement/कर्मसमानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दासी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate noun)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Determiner/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासे पूर्वपदत्वेन

• कार्यम्: task/means
• कार्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• विचिन्त्यताम्: let it be considered
• विचिन्त्यताम्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + चिन्त् (धातु) → विचिन्त्यताम्
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोग (let it be considered)

• विशध्वम्: enter/spread (yourselves)
• विशध्वम्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + शद्/शद् (धातु) → विशध्वम्
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), बहुवचन; आत्मनेपद

• रोमकूपेषु: in the hair-pores
• रोमकूपेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रोम (प्रातिपदिक) + कूप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रोम्णां कूपाः = hair-pores); पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle: indeed/for)

• उच्चैःश्रवहयस्य: of Uccaiḥśravas’s horse
• उच्चैःश्रवहयस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: उच्चैःश्रवस् (प्रातिपदिक) + हय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (उच्चैःश्रवसः हयः); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अवधारण-अव्यय (but/indeed)

Speaker

Kadrū

Visual Art Cues

Scene: Kadrū, intent on avoiding servitude, commands the serpents to slip into the pores of Uccaiḥśravā’s hair; the scene is charged with clandestine motion and moral darkness.

Characters & Entities

• Kadrū
• Uccaiḥśravā
• Serpents (Nāgāḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Manipulating appearances to win a wager is adharma; it shows how fear of loss can drive deceit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a command to commit deception, not a dharmic rite.