Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 23

स्मरः सहायो भविता वसन्तश्च वराङ्गनाः । रूपं वयः समालोक्य मदनोद्दीपनं परम् । कन्दर्पवशमभ्येति विवशः को न मानवः

smaraḥ sahāyo bhavitā vasantaśca varāṅganāḥ | rūpaṃ vayaḥ samālokya madanoddīpanaṃ param | kandarpavaśamabhyeti vivaśaḥ ko na mānavaḥ

Wahai para wanita mulia, Smara (Kāma) akan menjadi sekutu kamu, dan Musim Bunga juga. Melihat rupa dan usia muda—penyala hasrat yang paling kuat—manusia mana yang tidak, dalam ketidakberdayaan, tunduk kepada kuasa Kandarpa?

स्मरःSmara (Cupid)
स्मरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्मर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सहायःhelper/ally
सहायः:
Karta (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसहाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (स्मरः)
भविताwill be
भविता:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलृट्-लकार (simple future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
वसन्तःSpring
वसन्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवसन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Samuccaya (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
वराङ्गनाःbeautiful women
वराङ्गनाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवर + अङ्गना (प्रातिपदिके)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
रूपम्beauty/form
रूपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वयःyouth/age
वयः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समालोक्यhaving seen
समालोक्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्-आ-√लोक् (धातु) → समालोक्य (क्त्वान्त/ल्यप्)
Formअव्ययभावे क्त्वान्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया
मदनोद्दीपनम्arousal of desire (lit. kindling of Madana)
मदनोद्दीपनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमदन + उद्दीपन (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेष्यभावे (समालोक्य)
परम्supreme/intense
परम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (मदनोद्दीपनम्)
कन्दर्पवशम्the sway of Kāma
कन्दर्पवशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकन्दर्प + वश (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अभ्येतिapproaches/comes under
अभ्येति:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-√इ (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
विवशःhelpless
विवशः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविवश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (मानवः)
कःwho?
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
not
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (here in rhetorical question: 'not?')
मानवःhuman
मानवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Indra (Śakra)

Tirtha: Gandhamādana (tapas-test setting)

Type: peak

Listener: Apsarases (varāṅganāḥ)

Scene: Apsarases adorned, accompanied by Madana and Vasanta; flowering trees, bees, and fragrant breezes contrast with the austere hermitage—an intentional clash of eros and asceticism.

S
Smara (Kāma)
V
Vasanta (Spring)
K
Kandarpa (Cupid)
I
Indra (Śakra)

FAQs

Desire is strengthened by external conditions (season, beauty, youth); spiritual practice requires awareness of such triggers and mastery over the senses.

No tīrtha is directly glorified; the verse is doctrinal/narrative about temptation within the Gandhamādana tapas context.

None; it describes psychological and cosmic supports of desire (Smara and Vasanta).