Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 40

Devanagari script

तस्य योगैश्वर्यसिद्धिर्योगपीठेषु जायते । मृतो योगेश्वरं लोकं जयशब्दादिमङ्गलैः । स गच्छेन्नात्र सन्देहो योगिनीगणसंयुतः

Transliteration

tasya yogaiśvaryasiddhiryogapīṭheṣu jāyate | mṛto yogeśvaraṃ lokaṃ jayaśabdādimaṅgalaiḥ | sa gacchennātra sandeho yoginīgaṇasaṃyutaḥ

Translation

Bagi dirinya, terbitlah pencapaian yogaiśvarya-siddhi di pelbagai yoga-pīṭha. Dan ketika wafat, di tengah laungan bertuah seperti “Jaya!”, dia menuju loka Tuhan Yoga; tiada keraguan—bersama rombongan para Yoginī.

Word by Word

• तस्य: of him/of that person
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी, एकवचन

• योगैश्वर्यसिद्धिः: attainment of yogic lordship/power
• योगैश्वर्यसिद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक) + ऐश्वर्य (प्रातिपदिक) + सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (योगस्य ऐश्वर्यस्य सिद्धिः / योगैश्वर्यस्य सिद्धिः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• योगपीठेषु: in the yogic seats (yogapīṭhas)
• योगपीठेषु: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: योगपीठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (योगस्य पीठानि); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• जायते: arises
• जायते: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘arises/is born’

• मृतः: having died
• मृतः: Karta (Qualified subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृ (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि/भूतकालिक), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सः)

• योगेश्वरम्: of the Lord of Yoga (yogeśvara)
• योगेश्वरम्: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: योगेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (लोकम्)

• लोकम्: world/realm
• लोकम्: Karman (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• जयशब्दादिमङ्गलैः: with auspicious cries such as ‘jaya’
• जयशब्दादिमङ्गलैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जय (प्रातिपदिक) + शब्द (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + मङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (जयशब्द-आदि मङ्गलानि); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गच्छेत्: goes/attains
• गच्छेत्: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘should go/attains’

• न: not
• न: Negation (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध-निपात)

• अत्र: here/in this matter
• अत्र: Adhikaraṇa (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक)

• सन्देहः: doubt
• सन्देहः: Karta (of implied ‘asti’)/कर्ता
• Type: Noun
• Root: सन्देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• योगिनीगणसंयुतः: accompanied by a host of yoginīs
• योगिनीगणसंयुतः: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: योगिनी (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक) + संयुत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (योगिनीनां गणेन संयुतः / योगिनीगणेन संयुतः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सः)

Speaker

Mārkaṇḍeya (narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kanakeśvara/Kanakeśvarī kṣetra as yoga-pīṭha (implied)

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: A devotee at a yogic seat: subtle aura of siddhi; in the sky, auspicious ‘jaya’ cries and celestial procession; the departing soul escorted toward Yogīśvara-loka, surrounded by Yoginī hosts—fierce yet protective, ornamented, moving in formation.

Characters & Entities

• Yoga-pīṭha
• Yogeśvara
• Yoginī-gaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere tīrtha-centered devotion can mature into inner yogic attainment and a blessed post-mortem destiny oriented to Yogeśvara.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Revā-khaṇḍa yoga-pīṭha context linked with Kanakeśvara worship and its promised fruits.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied: worship at the tīrtha/yoga-pīṭha; the verse chiefly states phalāśruti (yogic siddhi and Yogeśvara-loka).