Mantra 41
Rishi: Ṛgvedic provenance (traditional seer varies by anukramaṇī); in VS usage transmitted as Vājasaneyin liturgical unit.
Devata: Sūrya.
Chandas: Triṣṭubh (opening ṛc), followed by Yajus technical prose.
Samhita Patha (Devanagari)
उदु॒ त्यं जा॒तवे॑दसं दे॒वं व॑हन्ति के॒तव॑: । दृ॒शे विश्वा॑य॒ सूर्य॑म् । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि॒ सूर्या॑य त्वा भ्रा॒जायै॒ष ते॒ योनि॒ः सूर्या॑य त्वा भ्रा॒जाय॑
Transliteration
úd u tyáṁ jātávedasaṁ deváṁ vahanti ketávaḥ | dṛśé víśvāya sū́ryam | upayā́magṛhīto ’si sū́ryāya tvā bhrā́jāya eṣá te yóniḥ sū́ryāya tvā bhrā́jāya
Translation
Ke atas, sinar-sinar mengangkat Dewa Jātavedas, untuk dilihat oleh semua—Sūrya. Dengan Upayāma engkau telah diambil bagi Sūrya, bagi seri: inilah rahimmu; bagi Sūrya, bagi seri.
Padapatha (Word Analysis)
उत् । उ । त्यम् । जात-वेदसम् । देवम् । वहन्ति । केतवः । दृशे । विश्वाय । सूर्यम् । उप-याम-गृहीतः । असि । सूर्याय । त्वा । भ्राजाय । एषः । ते । योनिः । सूर्याय । त्वा । भ्राजाय
Word by Word
उत्up; forth
उत्:
—
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/निपात)
उindeed; and
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
त्यम्that (one/thing)
त्यम्:
Karma
TypePronoun
Rootत्यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जातवेदसम्Jātavedas (Agni); knower of births
जातवेदसम्:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; ‘जात’+‘वेदस्’)
देवम्the god
देवम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
वहन्तिthey carry; they bear
वहन्ति:
—
TypeVerb
Rootवह्
केतवःrays; banners (lights)
केतवः:
Kartā
TypeNoun
Rootकेतु (प्रातिपदिक)
दृशेfor seeing; to be seen
दृशे:
Sampradāna
TypeKṛdanta (Infinitive-like dative)
Rootदृश् (धातु) → दृश् (कृदन्त/अर्थे: दर्शन)
विश्वायfor all; for everyone
विश्वाय:
Sampradāna
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
सूर्यम्the Sun
सूर्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
उपयामगृहीतःtaken with the upayāma-formula; duly received
उपयामगृहीतः:
—
TypeKṛdanta (Past passive participle)
Rootउपयाम-ग्रह (प्रातिपदिक; ‘उपयाम’ + ‘गृहीत’)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस्
सूर्यायfor the Sun
सूर्याय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भ्राजायfor radiance; for splendor
भ्राजाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootभ्राज (प्रातिपदिक)
एषःthis
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
—
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
योनिःwomb; source; seat
योनिः:
Kartā
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
सूर्यायfor the Sun
सूर्याय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भ्राजायfor radiance; for splendor
भ्राजाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootभ्राज (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SūryaJ
Jātavedas (as an epithet of Sūrya)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes