Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 50

शिवशक्त्यैक्य-तत्त्वविचारः / Inquiry into the Unity of Śiva and Śakti

Para–Apara Ontology

मरीचिभगवान्रुद्रः संभूतिश्शर्ववल्लभा । गंगाधरो ऽंगिरा ज्ञेयः स्मृतिः साक्षादुमा स्मृता

marīcibhagavānrudraḥ saṃbhūtiśśarvavallabhā | gaṃgādharo 'ṃgirā jñeyaḥ smṛtiḥ sākṣādumā smṛtā

Ketahuilah Marīci yang mulia itu sebagai Rudra, dan Saṃbhūti sebagai kekasih Śarva (Śiva). Fahamilah Gaṅgādhara, Sang Pemangku Gaṅgā, sebagai Aṅgirā; dan Smṛti dikenang sebagai Umā sendiri, tanpa ragu.

marīci-bhagavānthe venerable Marīci
marīci-bhagavān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmarīci (प्रातिपदिक) + bhagavat (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; कर्मधारय: ‘Marīci who is Bhagavān/illustrious’; appositional epithet
rudraḥRudra
rudraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; in apposition/predication
saṃbhūtiḥSaṃbhūti
saṃbhūtiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃbhūti (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Singular
śarva-vallabhābeloved of Śarva
śarva-vallabhā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśarva (प्रातिपदिक) + vallabhā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Singular; तत्पुरुष (षष्ठी): śarvasya vallabhā ‘beloved of Śarva’
gaṃgā-dharaḥbearer of the Gaṅgā
gaṃgā-dharaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgaṃgā (प्रातिपदिक) + dhara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; तत्पुरुष: gaṃgāṃ dharati iti ‘bearer of Gaṅgā’
aṃgirāḥAṅgirā (Aṅgiras)
aṃgirāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootaṃgiras (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular (Vedic/ṛṣi-name stem aṃgiras; nom. sg. aṃgirāḥ)
jñeyaḥis to be known (as)
jñeyaḥ:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Root√jñā (ज्ञा, धातु) → jñeya (कृदन्त)
FormGerundive (तव्यत्/यत्), Masculine, Nominative, Singular; ‘to be known/should be known’
smṛtiḥSmṛti
smṛtiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsmṛti (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Singular
sākṣātdirectly/in person
sākṣāt:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsākṣāt (अव्यय)
FormAdverb/particle (प्रत्यक्षार्थक अव्यय)
umāUmā
umā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootumā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Singular
smṛtāis remembered (as)
smṛtā:
Kriyā (क्रिया)
TypeAdjective
Root√smṛ (स्मृ, धातु) → smṛta (कृदन्त)
FormPast Passive Participle (क्त), Feminine, Nominative, Singular; agrees with umā; ‘is remembered/called’

Suta Goswami

Tattva Level: pati

Shiva Form: Rudra

Sthala Purana: Not a Jyotirliṅga passage; the verse functions as a ‘devatā-āveśa/identity’ mapping where Prajāpati-sages and their consorts are declared manifestations of Śiva-Śakti.

Shakti Form: Umā

Role: nurturing

S
Shiva
R
Rudra
S
Sharva
G
Ganga
U
Uma
M
Marici
A
Angiras
S
Sambhuti
S
Smriti

FAQs

The verse teaches a Shaiva vision of the cosmos where Pati (Shiva) and Shakti (Uma) pervade sacred lineages and divine functions, revealing that revered sages and personified powers can be understood as manifestations or reflections of Shiva’s and Uma’s presence.

By naming Rudra/Śarva/Gaṅgādhara and linking them with well-known sages, the text supports Saguna-upāsanā—contemplating Shiva with attributes and divine acts—often centered in practice through Linga worship as the accessible, concentrated symbol of Pati.

A practical takeaway is nāma-smaraṇa and dhyāna: meditate on Shiva as Gaṅgādhara together with Umā, repeating the Panchākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) while holding the insight that Shiva-Shakti pervade all sacred orders.