Shloka 55

नन्दाव्रत-समाप्तिः तथा शङ्करस्य प्रत्यक्ष-दर्शनम्

Completion of the Nandā-vrata and Śiva’s Direct Appearance

Devanagari script

ततो मां सर्वलोकेशं तत्रागमन कारणम् । दक्षः पप्रच्छ स क्षिप्रं चिंताविष्टोपि हर्षितः

Transliteration

tato māṃ sarvalokeśaṃ tatrāgamana kāraṇam | dakṣaḥ papraccha sa kṣipraṃ ciṃtāviṣṭopi harṣitaḥ

Translation

Kemudian Dakṣa segera bertanya kepadaku—Śiva, Tuhan segala alam—tentang sebab kedatanganku ke sana. Walaupun batinnya diliputi kegelisahan, dia tetap kelihatan gembira.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: सम्बन्ध/प्रकरणसूचक (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/ततः (then/thereafter)

• माम्: me
• माम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (2nd), एकवचन

• सर्व-लोक-ईशम्: the lord of all worlds
• सर्व-लोक-ईशम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सर्व + लोक + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘सर्वेषां लोकानाम् ईशः’ (lord of all worlds), संबोधन/विशेषणभावेन अपि (appositive to माम्)

• तत्र: there
• तत्र: देशाधिकरण (Deśa-adhikaraṇa/Place)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)

• आगमन: coming/arrival
• आगमन: सम्बन्ध (in relation to कारणम्)
• Type: Noun
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: भाववाचक-नाम (action noun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (contextually in compound with कारणम्), एकवचन; ‘coming’

• कारणम्: reason
• कारणम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; पप्रच्छ इत्यस्य कर्म (asked the reason)

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• पप्रच्छ: asked
• पप्रच्छ: क्रिया (Main action)
• Type: Verb
• Root: प्र + पृच्छ् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; दक्षः इत्यस्य पुनरुक्ति (pronoun: he)

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: रीति/प्रकार (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्ययवत् प्रयोग (adverbial accusative: quickly)

• चिन्ता-आविष्टः: overcome with worry
• चिन्ता-आविष्टः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: चिन्ता + आविष्ट (वि + आविश्/आ + विश् धातु; क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past participle: possessed/overcome by worry)

• अपि: even/though
• अपि: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि (even/also)

• हर्षितः: delighted
• हर्षितः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: हर्षित (प्रातिपदिक; क्त from हृष् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (pleased/gladdened)

Speaker

Suta Goswami (narrating the Sati-Khanda episode to the sages)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Shakti Dimension

Shakti Form: Satī

Role: nurturing

Characters & Entities

• Shiva
• Daksha

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It shows the contrast between outer politeness and inner agitation: when the soul (paśu) approaches Pati (Śiva) without true surrender, ego and anxiety remain, even if one appears respectful.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Dakṣa addresses Śiva as Sarvalokeśa, affirming Saguna Shiva as the personal Lord who enters the world for divine purpose; true Linga-worship likewise requires honoring Shiva’s presence beyond mere social or ritual formality.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is to approach Shiva with inner alignment—mentally repeating the Panchākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) to dissolve anxiety and ego—so outer worship matches inner devotion.