Rig Veda 10.139.2: Mandala 10, Sukta 139, Mantra 2

Sukta 10.139

Devata: Savitṛ/Pūṣan (seer-guardian aspect)

Samhita Patha (Devanagari)

नृचक्षा एष दिवो मध्य आस्त आपप्रिवान्रोदसी अन्तरिक्षम् । स विश्वाचीरभि चष्टे घृताचीरन्तरा पूर्वमपरं च केतुम् ॥

Transliteration

nṛcákṣā eṣá divó mádhya āsta āpaprivā́n ródasī antárikṣam | sá viśvā́cīr abhí caṣṭe ghṛtā́cīr antárā pū́rvam áparaṁ ca ketúm ||

Translation

Dia, sang penilik manusia, duduk di pertengahan langit, memenuhi dua dunia dan ruang antara. Dia memandang arus-arus yang bergerak ke segala arah, yang berkilau seperti ghee, membezakan tanda yang terdahulu dan yang terkemudian—antara yang telah berlaku dan yang akan datang.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• नृचक्षाः: man-seeing, beholding men
• नृचक्षाः: विशेषणम् (कर्तृ-सम्बन्धि) / कर्ता
• Type: Adjective
• Root: नृ- (प्रातिपदिक ‘man’) + चक्षस्- (प्रातिपदिक ‘sight/eye’; from √चक्ष् ‘to see’)

• एषः: this (one)
• एषः: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven, of the sky
• दिवः: सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: दिव्- (प्रातिपदिक ‘sky/heaven/day’)

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: अधिकरण
• Type: Noun (locative used adverbially)
• Root: मध्य- (प्रातिपदिक ‘middle’)

• आस्त: sat, took his seat
• आस्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √आस् (आसँ उपवेशने ‘to sit’)

• आपप्रिवान्: having filled/satisfied (fully), replete
• आपप्रिवान्: विशेषणम् (कर्तृ-सम्बन्धि)
• Type: Participle (adjectival)
• Root: √पॄ/पृ (पॄ पूरणे ‘to fill, satisfy’) with आ-; क्तवतु-प्रत्यय (परिपूर्ण/सन्तुष्ट)

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: कर्म
• Type: Noun
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘heaven-and-earth’ pair)

• अन्तरिक्षम्: the midspace, atmosphere
• अन्तरिक्षम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष- (प्रातिपदिक ‘midspace, atmosphere’)

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विश्वाचीः: all-reaching (rays/paths)
• विश्वाचीः: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्वाच्/विश्वाची- (प्रातिपदिक ‘all-reaching, going everywhere’)

• अभि: towards, over, upon
• अभि: उपपद-सम्बन्ध (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• चष्टे: sees, beholds
• चष्टे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √चक्ष् (चक्षँ दर्शने ‘to see’)

• घृताचीः: gleaming (like) ghee, ghee-bright
• घृताचीः: कर्म (विश्वाचीः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: घृताची- (प्रातिपदिक ‘ghee-bright/gleaming with ghee’; epithet of rays/streams)

• अन्तरा: between, in-between
• अन्तरा: क्रियाविशेषण/अधिकरणार्थ
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तरा (अव्यय; also used as preposition)

• पूर्वम्: the former (one), earlier
• पूर्वम्: कर्म (केतुं प्रति विशेषणभावः)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: पूर्व- (प्रातिपदिक ‘former, earlier’)

• अपरम्: the latter (one), the other
• अपरम्: कर्म (केतुं प्रति विशेषणभावः)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अपर- (प्रातिपदिक ‘other, later, farther’)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• केतुम्: the sign/banner; the light/mark
• केतुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: केतु- (प्रातिपदिक ‘banner, sign, light, mark’)