Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

युद्धकाण्डे द्विनवतितमः सर्गः

Indrajit’s Fall, Rama’s Embrace, and Sushena’s Battlefield Healing

शल्यसंपीडितंशस्तंनिःश्वसन्तंतुंलक्ष्मणम् ।रामस्तुदुःखसन्तप्तंतंतुनिःश्वासपीडितम् ।।।।मूर्ध्निचैनमुपाघ्रायभूयःसंस्पृश्य च त्वरन् ।उवाचलक्ष्मणंवाक्यमाश्वास्यपुरुषर्षभः ।।।।

śalyasaṃpīḍitaṃ śastaṃ niḥśvasantaṃ tuṃ lakṣmaṇam |

rāmas tu duḥkhasantaptaṃ taṃ tu niḥśvāsapīḍitam || 6.92.11 ||

mūrdhni cainam upāghrāya bhūyaḥ saṃspṛśya ca tvaran |

uvāca lakṣmaṇaṃ vākyam āśvāsya puruṣarṣabhaḥ || 6.92.12 ||

Lakṣmaṇa yang ditembusi senjata dan diseksa kesakitan itu tercungap-cungap. Rāma, terbakar dukacita melihat keadaannya, sekali lagi mencium kepalanya dan segera menyentuhnya; lalu insan unggul itu menenangkan Lakṣmaṇa dan berkata kepadanya.

कृतम्done
कृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formकृदन्त, क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि (done)
परम-कल्याणम्supremely auspicious
परम-कल्याणम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक) + कल्याण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (परमं कल्याणम्) विशेषणम्
कर्मdeed
कर्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र कर्मरूपेण
दुष्कर-कर्मणाby you, doer of difficult deeds
दुष्कर-कर्मणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदुष्कर (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य कर्म दुष्करम् सः)
अद्यtoday / now
अद्य:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक
मन्येI think
मन्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्
हतेwhen (he) is slain
हते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formकृदन्त, क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुल्लिङ्ग, सप्तमी/सप्तमीसमान (Locative singular) used as सति-सप्तमी (locative absolute) with पुत्रे
पुत्रे(in) the son (being slain)
पुत्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
रावणम्Ravana
रावणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
निहतम्killed
निहतम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootनि-हन् (धातु)
Formकृदन्त, क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; रावणम् इति पदस्य विशेषणम्
युधिin battle
युधि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुध्/युध् (प्रातिपदिक: युद्ध)
Formस्त्रीलिङ्ग (युध्), सप्तमी विभक्ति (Locative), एकवचन

Lakshmana, a bull among men, body tormented by arrows, immersed in pain, breathing heavily. Rama stroking him, restoring his confidence, quickly spoke as follows.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa

FAQs

Dharma is active compassion: reassurance and care are duties, especially toward those harmed while serving righteousness.

Lakṣmaṇa is badly wounded and struggling to breathe; Rāma comforts him and prepares to speak.

Rāma’s protective leadership and Lakṣmaṇa’s endurance under suffering.