Shloka 19

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यमुवाचेदंविभीषणः ।आर्यपुत्रावतिक्रम्यकस्मात्पृच्छसिमारुतिम् ।।6.74.19।।

Transliteration

śrutvā jāmbavato vākyam uvācedaṃ vibhīṣaṇaḥ |

āryaputrāvatikramya kasmāt pṛcchasi mārutim ||6.74.19||

Translation

Mendengar kata-kata Jāmbavān, Vibhīṣaṇa berkata: “Wahai yang mulia—mengapa setelah melangkaui para putera mulia yang lain, tuan bertanya khusus tentang Māruti (Hanumān)?”

Word by Word

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund)

• जाम्बवतः: of Jambavan
• जाम्बवतः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: जाम्बवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• वाक्यम्: speech
• वाक्यम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वाक्यस्य कर्मरूपेण

• विभीषणः: Vibhishana
• विभीषणः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: विभीषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• आर्यपुत्रौ: the two noble princes
• आर्यपुत्रौ: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: आर्य-पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; कर्मधारयः (आर्यौ पुत्रौ)

• अतिक्रम्य: passing over / disregarding
• अतिक्रम्य: क्रियाविशेषण (पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: अति-क्रम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund)

• कस्मात्: why
• कस्मात्: हेतु (Reason/Cause)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थक अव्यय (Interrogative adverb), पञ्चमी-रूपेण (from what reason)

• पृच्छसि: do you ask
• पृच्छसि: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• मारुतिम्: Maruti (Hanuman)
• मारुतिम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: मारुति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

Thereafter, foremost among the wise, Vibheeshana observing the despondency of the monkey leaders spoke to them reassuring in incomparable words.

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Jāmbavān
• Hanumān (Māruti)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma invites reasoned inquiry and fairness—Vibhīṣaṇa asks for the truthful motive behind selective concern.

What is the narrative situation?

After Jāmbavān asks about Hanumān, Vibhīṣaṇa questions why Hanumān is singled out.

Which character virtue is emphasized?

Discernment and straightforward speech—Vibhīṣaṇa seeks clarity rather than assuming.