Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

इन्द्रजितः ब्रह्मास्त्र-यागः तथा वानरसेनाविध्वंसः

Indrajit’s Brahmastra Rite and the Crushing of the Vanara Host

स्वसैन्यमुत्सृज्यसमेत्यतूर्णंमहारणेवानरवाहिनीषु ।अदृश्यमानश्शरजालमुग्रंववर्षनीलाम्बुधरोयथाम्बु ।।।।

svasainyam utsṛjya sametya tūrṇaṃ mahāraṇe vānaravāhinīṣu |

adṛśyamānaḥ śarajālam ugraṃ vavarṣa nīlāmbudharo yathāmbu ||

Meninggalkan tenteranya sendiri, baginda segera mara ke medan perang besar melawan barisan Vānara; tanpa kelihatan, baginda mencurahkan jala anak panah yang ganas, bagaikan awan gelap menurunkan hujan.

स्व-सैन्यम्his own army
स्व-सैन्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Accusative singular, neut.)
उत्सृज्यhaving left
उत्सृज्य:
पूर्वकालः (Prior action)
TypeVerb
Rootउत्सृज् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (Gerund/Absolutive) ‘having left/abandoned’; उपसर्गः उत् (ut-)
समेत्यhaving approached
समेत्य:
पूर्वकालः (Prior action)
TypeVerb
Rootसम् + इ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (Gerund/Absolutive) ‘having approached/joined’
तूर्णम्swiftly
तूर्णम्:
क्रियाविशेषणम् (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
Formक्रियाविशेषण-अव्ययम् (adverb)
महा-रणेin the great battle
महा-रणे:
अधिकरणम् (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + रण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (Locative singular, neut.)
वानर-वाहिनीषुamong the Vanara troops
वानर-वाहिनीषु:
अधिकरणम् (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक) + वाहिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी-बहुवचनम् (Locative plural, fem.)
अदृश्यमानःremaining unseen
अदृश्यमानः:
विशेषणम् (Adjectival to Karta)
TypeAdjective
Rootदृश् (धातु)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले (Present passive participle); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Nom. sg. masc.); ‘being unseen’
शर-जालम्a net of arrows
शर-जालम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Accusative singular, neut.)
उग्रम्fierce
उग्रम्:
विशेषणम् (Adjectival to Karma)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Accusative singular, neut.); विशेषणम् (of शरजालम्)
ववर्षrained down
ववर्ष:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootवृष् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः एकवचनम् (3rd sg.)
नील-अम्बुधरःa dark cloud
नील-अम्बुधरः:
कर्ता-सम्बन्धी (Apposition/Simile)
TypeNoun
Rootनील (प्रातिपदिक) + अम्बुधर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular, masc.); उपमान (simile-subject)
यथाas / like
यथा:
उपमान-सम्बन्धः (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्ययम् (comparative particle)
अम्बुwater
अम्बु:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअम्बु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Accusative singular, neut.); उपमेय-रूपेण (as the compared object)

Leaving from his own army space, moving swiftly, remaining concealed in the blue sky like a rain cloud, Indrajith rained a net of arrows.

I
Indrajit
V
Vanara army (vānaravāhinī)

FAQs

The verse foregrounds the moral problem of concealed warfare: victory pursued through invisibility and surprise raises questions about fairness and truthfulness (satya) in combat.

Indrajit separates from his side, becomes unseen, and showers arrows upon the Vanara formations.

Strategic cunning and tactical mobility are emphasized, though the imagery also implies moral ambiguity.