Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

तंपुरस्तात् स्थितंदृष्टवावानरंपर्वतोपमम् ।आजघानोरसिक्रुद्धोगदयावज्रकल्पया ।।।।

taṃ purastāt sthitaṃ dṛṣṭvā vānaraṃ parvatopamam |

ājaghānorasi kruddho gadayā vajrakalpayā ||6.70.56||

Melihat vānara itu berdiri di hadapannya laksana gunung, rākṣasa yang murka itu menghentam dadanya dengan gada bagaikan halilintar.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
संज्ञाम्consciousness
संज्ञाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsaṃjñā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; कर्म
प्राप्यhaving regained
प्राप्य:
Kriya (क्रिया-पूर्वक)
TypeIndeclinable
Rootāp (धातु) + pra + ya (ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): ‘having obtained/regained’
सुचिरात्after a long time
सुचिरात्:
Adverbial (काल/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsu-cira (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् अव्यय (adverbial ablative): सुचिरात् = दीर्घकालात् (after a long time)
ऋषभःṚṣabha
ऋषभः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣabha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
वानरर्षभःbull among monkeys
वानरर्षभः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvānara-ṛṣabha (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: वानराणां ऋषभः; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषणम्
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkrudh (धातु) + ta (क्त)
Formकृदन्त (PPP/क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषणम्
विस्फुरमाणौष्ठःwhose lips were quivering
विस्फुरमाणौष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvi-sphur (धातु) + māna (शानच्) + oṣṭha (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: विस्फुरमाणौष्ठौ यस्य; वर्तमानकृदन्त-समास; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन
महापार्श्वम्Mahāpārśva
महापार्श्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmahā-pārśva (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (नाम): महत् पार्श्वं यस्य; पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object of looking)
उदैक्षतlooked at
उदैक्षत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootīkṣ (धातु) + ud
Formलङ् (imperfect/past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

Again, seeing Rshaba standing in front like a mountain, enraged Mahaparsva hit him on the chest with the mace that was like a thunderbolt.

Ṛṣabha
R
rākṣasa (attacker, contextual: Matta/Mahāpārśva)
G
gadā (mace)
V
vajra (thunderbolt, simile)

FAQs

The verse contrasts steadfastness with rage: Ṛṣabha stands firm, while the foe acts from anger. Dharma values courage with discipline, not violence driven by krodha.

The rākṣasa responds to Ṛṣabha’s challenge by delivering a crushing blow to his chest.

Ṛṣabha’s steadfast bravery is implied; the opponent’s defining trait here is wrathful aggression.