Shloka 44

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

Devanagari script

स तस्यपततःखङ्गंतमाच्छिद्यमहाकपिः ।ननादगिरिसङ्काशस्त्रासयन् सर्वनैरृता ।।।।

Transliteration

sa tasya patataḥ khaṅgaṃ tam ācchidya mahākapiḥ |

nanāda girisaṅkāśas trāsayan sarvanairṛtān ||

Translation

Ketika Triśiras jatuh, Mahākapi itu merampas pedangnya; laksana gunung, dia mengaum nyaring, menakutkan semua kaum Raksasa.

Word by Word

• सः: he (Hanuman)
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्य: of him (Trishira)
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• पततः: as he was falling
• पततः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; 'while falling' (qualifying तस्य)

• खङ्गम्: sword
• खङ्गम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: खङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'that (sword)'

• आच्छिद्य: having snatched away
• आच्छिद्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: छिद् (धातु) + ल्यप्
• Form: ल्यपन्त अव्यय (gerund); आ-उपसर्ग; 'having snatched/cut off'

• महाकपिः: the great monkey
• महाकपिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः

• ननाद: roared
• ननाद: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• गिरिसङ्काशः: mountain-like
• गिरिसङ्काशः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गिरि (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान-तत्पुरुषः (गिरिसदृशः)

• त्रासयन्: terrifying
• त्रासयन्: Karta (कर्ता as agent of भय-क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: त्रस् (धातु) + णिच् + शतृ (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; 'frightening' (concomitant action of subject)

• सर्वनैरृतान्: all the rakshasas
• सर्वनैरृतान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + नैरृत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वे नैरृताः)

Context

Taking the sword from Trisira, as he was falling, the great Vanara who resembled a mountain roared, creating terror in all, surrounded there.

Characters & Entities

• Hanumān
• Triśiras
• khaṅga (sword)
• rākṣasas (nairṛtas)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in warfare includes removing an adversary’s capacity to harm when the fight is decided; Hanumān prevents further violence by taking the fallen foe’s weapon.

What is the narrative situation?

Triśiras is collapsing; Hanumān takes his sword mid-fall and roars, demoralizing the rākṣasa ranks.

Which character virtue is emphasized?

Presence of mind and strategic courage—Hanumān combines physical prowess with battlefield psychology.