Previous Verse
Next Verse

Shloka 71

त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः

Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka

ददाहहरिसैन्यानिवनानीवविभावसुः ।यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षान्शैलान्वनौकसः ।।।।तावत्प्रासहताःपेतुर्वज्रकृत्ताइवाचलाः ।

dadāha hari-sainyāni vanānīva vibhāvasuḥ | yāvad utpāṭayāmāsur vṛkṣān śailān vanaukasaḥ || tāvat prāsa-hatāḥ petur vajra-kṛttā ivācalāḥ ||

Dia membakar bala tentera Vānara bagaikan Agni memakan rimba. Walau para penghuni hutan mencabut pokok dan mengungkit batu-batu gunung, mereka tetap rebah dihentam lembing—laksana puncak gunung terbelah oleh vajra.

ददाहburned
ददाह:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Root√dah (धातु)
Formलिट्/परस्मैपद (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
हरिसैन्यानिmonkey armies
हरिसैन्यानि:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Roothari-sainya (प्रातिपदिक; components: hari + sainya)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष: हरीणां सैन्यानि
वनानिforests
वनानि:
उपमान (Upamāna)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; उपमानपद
इवlike
इव:
उपमा-सूचक
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय
विभावसुःfire (the blazing one)
विभावसुः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootvibhāvasu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (अग्निः/सूर्यः) उपमेयकर्ता
यावत्while
यावत्:
काल/अवधि-निर्देशक
TypeIndeclinable
Rootyāvat (अव्यय)
Formअवधिवाचक-अव्यय (as long as/while)
उत्पाटयामासुःuprooted / tore out
उत्पाटयामासुः:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Rootud√paṭ (धातु) [causative]
Formणिच्-प्रेरणार्थक (causative), लिट्/परस्मैपद (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
वृक्षान्trees
वृक्षान्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootvṛkṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
शैलान्rocks/mountains
शैलान्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootśaila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
वनौकसःforest-dwellers (vanaras)
वनौकसः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootvana-okas (प्रातिपदिक; components: vana + okas)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष: वने ओकः (dwelling) येषाम् (idiom: forest-dwellers)
तावत्then / meanwhile
तावत्:
काल/अवधि-निर्देशक
TypeIndeclinable
Roottāvat (अव्यय)
Formअवधि/समकालवाचक-अव्यय (then/so long)
प्रासहताःstruck by spears
प्रासहताः:
कर्ता (Karta; of पतन)
TypeAdjective
Rootprāsa-hata (प्रातिपदिक; components: prāsa + hata)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष: प्रासेन हताः
पेतुःfell
पेतुः:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Root√pat (धातु)
Formलिट्/परस्मैपद (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
वज्रकृत्ताःas if cut by a thunderbolt
वज्रकृत्ताः:
उपमान (Upamāna; qualifier)
TypeAdjective
Rootvajra-kṛtta (प्रातिपदिक; components: vajra + kṛtta)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष: वज्रेण कृत्ताः
इवlike
इव:
उपमा-सूचक
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय
अचलाःmountains
अचलाः:
उपमान (Upamāna)
TypeNoun
Rootacala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; उपमानपद

Uplifting his lance in the battle, Naranthaka consumed the Vanara troops as fire would burn up forests even before the Vanaras uprooted trees and rocks. many Vanaras fell like mountains hit by a thunderbolt.

N
Narāntaka (implied agent)
V
Vānara (vanaukasaḥ)
P
prāsa (spear)
V
vibhāvasu (fire)
V
vajra (thunderbolt)
T
trees (vṛkṣa)

FAQs

Dharma recognizes disproportionate force as a crisis demanding protection of the vulnerable and swift counteraction to prevent further harm.

Narāntaka’s spear-attack cuts down many Vānaras even as they try to arm themselves with uprooted trees and rocks.

Perseverance: the Vānaras continue attempting resistance despite severe losses.