Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः

Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka

तद्दृष्टवाबलमायान्तंलब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।।6.69.42।।समुद्यतमहाशैलास्सम्प्रणेदुर्महाबला ।अमृष्यमाणारक्षांसिप्रतिनर्दन्तवानराः ।।6.69.43।।

te rākṣasabalaṃ ghoraṃ praviśya hariyūthapāḥ | vicerur udyataiḥ śailair nagāḥ śikhariṇo yathā ||

Para ketua pasukan kera itu menerobos masuk ke dalam bala rākṣasa yang mengerikan, bergerak ke sana sini dengan batu-batu terangkat tinggi—bagaikan puncak-puncak gunung yang beredar di antara puncak.

तत्that
तत्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)
बलम्army/force
बलम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आयान्तम्approaching
आयान्तम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootइ (धातु) + आ- (उपसर्ग) → आयत्/आयान्त (कृदन्त, शतृ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले (present active participle)
लब्धलक्षाःhaving found their aim/mark
लब्धलक्षाः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootलब्ध-लक्ष (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (लक्षं लब्धाः)
प्लवङ्गमाःmonkeys
प्लवङ्गमाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्लवङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
समुद्यतमहाशैलाःwith huge rocks lifted/raised
समुद्यतमहाशैलाः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootसमुद्यत-महा-शैल (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (समुद्यताः महाशैलाः येषां/समुद्यतैः महाशैलैः)
सम्प्रणेदुःraised a great roar
सम्प्रणेदुः:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootनद् (धातु) + सम्-प्र (उपसर्ग)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
महाबलाःmighty
महाबलाः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootमहा-बल (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (महद् बलं येषाम्)
अमृष्यमाणाःunable to endure
अमृष्यमाणाः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootमृष् (धातु) + अ- (निषेध) → अमृष्यमाण (कृदन्त, शानच्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले आत्मनेपदे (present middle participle)
रक्षांसिthe Rakshasas
रक्षांसि:
सम्प्रदान/प्रति (Target; toward whom)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
प्रतिनर्दन्तroared back
प्रतिनर्दन्त:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootनर्द् (धातु) + प्रति- (उपसर्ग)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
वानराःmonkeys
वानराः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Seeing the Rakshasa army approaching, the monkeys found an opportunity to attack them and collected huge mountains, deadly strong trees in great joy unable to tolerate roared in return.

H
Hariyūthapāḥ (vānara leaders)
R
Rākṣasa army

FAQs

Dharma is led from the front: rightful leadership enters danger to protect others and to uphold the just cause, rather than demanding sacrifice only from followers.

The vānara commanders begin the direct engagement, charging into the rākṣasa ranks with uplifted stones as weapons.

Leadership and valor—initiative in action, not merely command.