Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

द्वारेषुयत्नःक्रियतांप्राकारश्चाधिरुह्यताम् ।।।।निद्रावशसमाविष्टःकुम्भकर्णोविबोद्यताम् ।

dvāreṣu yatnaḥ kriyatāṃ prākāraś cādhiruhyatām |

nidrāvaśasamāviṣṭaḥ kumbhakarṇo vibodhyatām ||6.60.15||

Hendaklah usaha dipertingkatkan di pintu-pintu gerbang, dan benteng-benteng hendaklah diduduki; dan bangunkanlah Kumbhakarṇa yang dikuasai lena tidur.

द्वारेषुat the gates
द्वारेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), बहुवचनम्
यत्नःeffort
यत्नः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
क्रियताम्let it be done
क्रियताम्:
विधेय-क्रिया (Injunctive/Command)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः (Passive)
प्राकारःrampart/wall
प्राकारः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्राकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
अधिरुह्यताम्let it be mounted/climbed
अधिरुह्यताम्:
विधेय-क्रिया (Injunctive/Command)
TypeVerb
Root√रुह् (धातु) उपसर्गः अधि
Formलोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः (Passive)
निद्रावशसमाविष्टःovercome by the power of sleep
निद्रावशसमाविष्टः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिद्रा + वश + समाविष्ट (प्रातिपदिके; समाविष्ट = कृदन्त from √विश् with सम्-आ)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; समासः (निद्रायाः वशे समाविष्टः)
कुम्भकर्णःKumbhakarna
कुम्भकर्णः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकुम्भकर्ण (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
विबोध्यताम्let (him) be awakened
विबोध्यताम्:
विधेय-क्रिया (Injunctive/Command)
TypeVerb
Root√बुध् (धातु) उपसर्गः वि
Formलोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः (Passive)

"Let the Rakshasas climb up the defensive walls and attempt to guard. Also let Kumbhakarna be aroused from sleep."

K
Kumbhakarna
G
Gates of Lanka
R
Ramparts (prākāra)

FAQs

Dharma in action includes vigilance and responsibility—defenses must be actively maintained rather than neglected through complacency.

Rāvaṇa issues immediate tactical instructions: strengthen the city’s guard and awaken Kumbhakarṇa.

A sense of duty expressed as alertness and readiness (apramāda) in protecting one’s station.