Shloka 103

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

सलक्ष्मणश्चापिशरान् शिताग्रान्महेन्द्रतुल्योऽशनितुल्यवेगान् ।सन्धायचापेज्वलनप्रकाशान् ससर्जरक्षोधिपतेर्वधाय ।।6.59.103।।

Transliteration

sa lakṣmaṇaś cāpi śarān śitāgrān mahendratulyo 'śanitulyavegān | sandhāya cāpe jvalanaprakāśān sasarja rakṣodhipater vadhāya ||6.59.103||

Translation

Maka Lakṣmaṇa juga—laksana Indra yang agung—memasang pada busurnya anak-anak panah bermata tajam, sepantas kilat dan bercahaya seperti api, lalu melepaskannya untuk membinasakan raja rākṣasa.

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Agent)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-प्रातिपदिकम्; पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि) ; एकवचनम् — pronoun; masculine; nominative; singular

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: कर्ता (Agent) (सः इति सह समानाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; nominative; singular

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction) — and

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात-अव्ययम् (particle) — also/even

• शरान्: arrows
• शरान्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; बहुवचनम् — masculine; accusative; plural

• शिताग्रान्: sharp-pointed
• शिताग्रान्: कर्म (Object) (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: शित + अग्र (प्रातिपदिक-द्वयम्)
• Form: कर्मधारय-समासः (शितम् अग्रं येषाम्/शितम् अग्रं इव); पुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; बहुवचनम् — adjective agreeing with शरान्; masculine; accusative; plural

• महेन्द्रतुल्यः: equal to Mahendra (Indra)
• महेन्द्रतुल्यः: कर्ता (Agent) (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: महेन्द्र + तुल्य (प्रातिपदिक-द्वयम्)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (महेन्द्रस्य तुल्यः); पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — adjective of सः/लक्ष्मणः; masculine; nominative; singular

• अशनितुल्यवेगान्: having speed like a thunderbolt
• अशनितुल्यवेगान्: कर्म (Object) (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अशनि + तुल्य + वेग (प्रातिपदिक-त्रयम्)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (अशनेः तुल्यः वेगः येषाम्); बहुव्रीहिवत् विशेषण-प्रयोगः; पुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; बहुवचनम् — adjective agreeing with शरान्; masculine; accusative; plural

• सन्धाय: having fitted/placed
• सन्धाय: क्रियाविशेषणम् (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + धा (धातु) → सन्धाय (क्त्वान्त/ल्यबन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund); धातुः: सम्+धा; अर्थः: संयोज्य/आरोप्य — having fixed/placed (on the bow)

• चापे: on the bow
• चापे: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: चाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् — neuter; locative; singular

• ज्वलनप्रकाशान्: shining like fire
• ज्वलनप्रकाशान्: कर्म (Object) (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: ज्वलन + प्रकाश (प्रातिपदिक-द्वयम्)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (ज्वलनस्य प्रकाशः इव/ज्वलनस्य प्रकाशवत्); पुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; बहुवचनम् — adjective agreeing with शरान्; masculine; accusative; plural

• ससर्ज: released/loosed
• ससर्ज: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम् — perfect; 3rd person; singular; active

• रक्षोधिपतेः: of the lord of the Rakshasas
• रक्षोधिपतेः: सम्बन्ध (Genitive relation) (वधाय इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् + अधिपति (प्रातिपदिक-द्वयम्)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (रक्षसाम् अधिपतिः); पुल्लिङ्गः; षष्ठी-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; genitive; singular

• वधाय: for the killing (to slay)
• वधाय: सम्प्रदान/प्रयोजन (Purpose/Goal)
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; चतुर्थी-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; dative; singular (प्रयोजनार्थे)

Context

Lakshmana also, who is comparable to Mahendra, fitting his bow and arrows that shone like fire released sharp and pointed arrows to put an end to Rakshasa king.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Mahendra/Indra (simile)
• Rāvaṇa (rakṣodhipati)
• bow
• arrows

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma permits decisive force against a tyrannical aggressor; the aim is protection of righteousness, not cruelty.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa escalates his counterattack, launching powerful, blazing arrows intended to bring down Rāvaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Śaurya guided by purpose—courage directed toward ending adharma.