Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

चतुश्चत्वारिंशः सर्गः (Sarga 44): निशायुद्धम्, धूलिरुधिरप्रवाहः, इन्द्रजितो मायायुद्धम्

वर्तमानेतदाघोरेसङ्ग्रामेभृशदारुणे ।।।।इन्द्रजित्तुरथंत्यक्त्वाहताश्वोहतसारथिः ।अङ्गदेनमहामायस्तत्रैवान्तरधीयत ।।।।

vartamāne tadā'ghore saṅgrāme bhṛśadāruṇe | indrajit tu rathaṃ tyaktvā hatāśvo hatasārathiḥ | aṅgadena mahāmāyas tatraivāntaradhīyata ||

Tatkala pertempuran yang menggerunkan dan amat dahsyat itu sedang memuncak, Indrajit—kudanya telah ditewaskan dan sais keretanya dibunuh oleh Aṅgada—meninggalkan ratanya; sang mahā-māyā, ia pun lenyap di tempat itu juga.

वर्तमानेwhile (it was) going on
वर्तमाने:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present active participle), नपुंसकलिङ्ग/सप्तमी-एकवचन (locative absolute sense)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
घोरेterrible
घोरे:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying saṅgrāme)
सङ्ग्रामेin the battle
सङ्ग्रामे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootसङ्ग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
भृशदारुणेexceedingly dreadful
भृशदारुणे:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootभृश-दारुण (प्रातिपदिक; भृश (अव्यय) + दारुण (प्रातिपदिक))
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying saṅgrāme)
इन्द्रजित्Indrajit
इन्द्रजित्:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootइन्द्रजित् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut
तु:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (Absolutive/Gerund)
हताश्वःwith horses slain
हताश्वः:
कर्ता-विशेषण (Agent qualifier)
TypeAdjective
Rootहत-अश्व (प्रातिपदिक; हत (कृदन्त) + अश्व (प्रातिपदिक))
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (whose horses are slain)
हतसारथिःwith charioteer slain
हतसारथिः:
कर्ता-विशेषण (Agent qualifier)
TypeAdjective
Rootहत-सारथि (प्रातिपदिक; हत (कृदन्त) + सारथि (प्रातिपदिक))
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (whose charioteer is slain)
अङ्गदेनby Angada
अङ्गदेन:
करण (Karaṇa/Instrument-Agent)
TypeNoun
Rootअङ्गद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
महामायःthe great illusionist
महामायः:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootमहामाय (प्रातिपदिक; महा + माया)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणवत् (one of great illusion)
तत्रthere
तत्र:
देशाधिकरण (Place)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
एवindeed/just
एव:
निपात (Emphatic particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
अन्तरधीयतdisappeared
अन्तरधीयत:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootअन्तर्-धा (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

As the violent war was going on, the great cheat, Indrajith disappeared from there as Angada had already killed his horses and charioteer.

I
Indrajit
A
Aṅgada
C
Chariot

FAQs

The contrast between dharmic valor and deceptive power: Indrajit resorts to disappearance (māyā) when checked, implying that adharma often leans on concealment, whereas dharma stands openly in truth and courage.

After Aṅgada disables Indrajit’s chariot by killing the horses and charioteer, Indrajit abandons it and vanishes using illusion.

Aṅgada’s steadfastness and effectiveness in combat; Indrajit’s defining trait here is not virtue but cunning reliance on māyā.