Valmiki Ramayana 6.41.3 — Yuddha Kanda, Sarga 41, Shloka 3

युद्धलक्षण-निमित्तदर्शनं तथा लङ्काद्वारव्यूहः

War Omens and the Encirclement of Lanka’s Gates

Devanagari script

संशयेस्थाप्यमांचेदंबलंचसविभीषणम् ।कष्टंकृतमिदंवीर साहसंसाहसप्रिय ।।6.41.3।।

Transliteration

saṁśaye sthāpyamāṁ cedaṁ balaṁ ca sa-vibhīṣaṇam |

kaṣṭaṁ kṛtam idaṁ vīra sāhasaṁ sāhasa-priya ||6.41.3||

Translation

Wahai pahlawan, pencinta keberanian! Dengan tindakan berani ini engkau telah meletakkan aku—serta bala tentera bersama Vibhīṣaṇa—dalam keraguan yang berat; sungguh perbuatan yang amat berbahaya.

Word by Word

• संशये: in doubt
• संशये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: saṃśaya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन

• स्थाप्य: having placed/left
• स्थाप्य: Kriya-viseshana (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund) from causative sense ‘स्थापयित्वा’; अर्थः ‘स्थापयित्वा/निक्षिप्य’

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (साहसम्/कृतम् इत्यस्य)

• बलम्: army/force
• बलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: bala (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• सविभीषणम्: together with Vibhishana
• सविभीषणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स + विभीषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः ‘सह विभीषणेन’ (with Vibhishana)

• कष्टम्: hard/dreadful
• कष्टम्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: kaṣṭa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (कृतम् इत्यस्य)

• कृतम्: done
• कृतम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘अस्ति’ अध्याहृतम्

• इदम्: this
• इदम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• वीर: O hero
• वीर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: vīra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th case), एकवचन

• साहसम्: rash act
• साहसम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sāhasa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• साहसप्रिय: O lover of daring
• साहसप्रिय: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: साहस + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन; समासः (साहसं प्रियं यस्य) बहुव्रीह्यर्थे प्रचलितः, परन्तु रूपतः तत्पुरुषवत्; अत्र संबोधन-विशेषण

Context

Then Vibheeshana, Sugriva, Hanuman, Jambavan, Nala, Neela in the same way Lakshmana followed.

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Vānara army

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here stresses responsible leadership: courageous action should not recklessly endanger allies or create confusion in the ranks; a righteous leader balances valor with prudence and clear command.

What is the narrative situation?

As Rama presses forward in the battle campaign, a close companion (likely Lakshmana) warns him that a daring move has created uncertainty for the allied force, including Vibhishana.

Which character virtue is emphasized?

Lakshmana’s virtue of frank counsel and protective loyalty—speaking truthfully for the safety of Rama and the allied army.