Shloka 34
वानरमुख्य-परिचयः
Catalogue of Principal Vānara Leaders
Devanagari script
यस्तुकर्णौविवृणुतेजृम्बतेचपुनःपुनः ।नचसंविजतेमृत्योर्नचयुद्धाद्विधावति ।।।।प्रकम्पतेचरोषेणतिर्यक्चपुनरीक्षते ।पश्यन् लाङ्गूलमपिचक्ष्वेळतेचमहाबलः ।।।।महाजवोवीतभयोरम्यंसाल्वेयपर्वतम् ।राजन्सततमध्यास्तेशरभोनामयूथपः ।।।।
Transliteration
yas tu karṇau vivṛṇute jṛmbhate ca punaḥ punaḥ |
na ca saṃvijate mṛtyoḥ na ca yuddhād vidhāvati ||6.26.34||
Translation
Adapun dia—yang menegakkan telinganya, menguap berulang-ulang, namun tidak gentar akan maut dan tidak lari dari medan perang—
Word by Word
yaswho
yas:
कर्ता (agent/subject)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक: यद्)
Formसर्वनाम-प्रातिपदिकम्; पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि); एकवचनम् — pronoun; masculine; nominative; singular
tuindeed/but
tu:
सम्बन्ध/निपात (discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपातः/अवधारणार्थकः — particle (but/indeed)
karṇau(his) two ears
karṇau:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootkarṇa (प्रातिपदिक: कर्ण)
Formपुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; द्विवचनम् — masculine; accusative; dual
vivṛṇuteopens/spreads
vivṛṇute:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootvi-√vṛ (धातु: वृञ्/वृ—आवरणे/वरणे; उपसर्ग: वि)
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; आत्मनेपदम् — present; 3rd person; singular; middle
jṛmbhateyawns
jṛmbhate:
क्रिया
TypeVerb
Root√jṛmbh (धातु: जृम्भ्)
Formलट्-लकारः; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; आत्मनेपदम् — present; 3rd person; singular; middle
caand
ca:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः — conjunction (and)
punaḥagain
punaḥ:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formक्रियाविशेषणम् — adverb (again)
punaḥagain
punaḥ:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formक्रियाविशेषणम् — adverb (again)
nanot
na:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-निपातः — negation particle (not)
caand
ca:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः — conjunction (and)
saṃvijateis frightened/trembles
saṃvijate:
क्रिया
TypeVerb
Rootsaṃ-√vij (धातु: विज्—भये/कम्पने; उपसर्ग: सम्)
Formलट्-लकारः; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; आत्मनेपदम् — present; 3rd person; singular; middle
mṛtyoḥof death
mṛtyoḥ:
सम्बन्ध (genitive relation: of/from death)
TypeNoun
Rootmṛtyu (प्रातिपदिक: मृत्यु)
Formपुल्लिङ्गः; षष्ठी-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; genitive; singular
nanot
na:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-निपातः — negation particle
caand
ca:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः — conjunction
yuddhātfrom battle
yuddhāt:
अपादान (source/away-from)
TypeNoun
Rootyuddha (प्रातिपदिक: युद्ध)
Formनपुंसकलिङ्गः; पञ्चमी-विभक्तिः; एकवचनम् — neuter; ablative; singular
vidhāvatiruns away/flees
vidhāvati:
क्रिया
TypeVerb
Rootvi-√dhāv (धातु: धाव्—गत्यर्थे; उपसर्ग: वि)
Formलट्-लकारः; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम् — present; 3rd person; singular; active
prakampatetrembles/shakes
prakampate:
क्रिया
TypeVerb
Rootpra-√kamp (धातु: कम्प्—चलने; उपसर्ग: प्र)
Formलट्-लकारः; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; आत्मनेपदम् — present; 3rd person; singular; middle
caand
ca:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः — conjunction
roṣeṇawith anger
roṣeṇa:
करण (instrument/means)
TypeNoun
Rootroṣa (प्रातिपदिक: रोष)
Formपुल्लिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; instrumental; singular
tiryaksideways
tiryak:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Roottiryak (अव्यय/विशेषण-प्रयोगः)
Formक्रियाविशेषणम् — adverb (obliquely/sideways)
caand
ca:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः — conjunction
punaragain
punar:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formक्रियाविशेषणम् — adverb (again)
īkṣatelooks/sees
īkṣate:
क्रिया
TypeVerb
Root√īkṣ (धातु: ईक्ष्—दर्शने)
Formलट्-लकारः; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; आत्मनेपदम् — present; 3rd person; singular; middle
paśyanlooking
paśyan:
कर्ता (agent; participial)
TypeVerb
Root√paś (धातु: पश्य्/दृश्—दर्शने)
Formवर्तमान-कृदन्तः (शतृ-प्रत्ययः); पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — present active participle; masculine; nominative; singular
lāṅgūlamtail
lāṅgūlam:
कर्म
TypeNoun
Rootlāṅgūla (प्रातिपदिक: लाङ्गूल)
Formनपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् — neuter; accusative; singular
apieven/also
api:
निपात
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कारः — particle (also/even)
caand
ca:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः — conjunction
kṣveḷateleaps/springs
kṣveḷate:
क्रिया
TypeVerb
Root√kṣveḷ (धातु: क्ष्वेळ्—चलने/क्रीडायाम्)
Formलट्-लकारः; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; आत्मनेपदम् — present; 3rd person; singular; middle
caand
ca:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः — conjunction
mahābalaḥvery strong
mahābalaḥ:
कर्ता-विशेषण (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootmahā + bala (प्रातिपदिके: महा + बल)
Formकर्मधारय-समासः; पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — karmadharaya compound; masculine; nominative; singular
mahājavaḥvery swift
mahājavaḥ:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootmahā + java (प्रातिपदिके: महा + जव)
Formकर्मधारय-समासः; पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; nominative; singular
vītabhayaḥfree from fear
vītabhayaḥ:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootvīta + bhaya (प्रातिपदिके: वीत + भय)
Formकर्मधारय-समासः; पुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; nominative; singular
ramyambeautiful/delightful
ramyam:
कर्म-विशेषण (qualifier of object)
TypeAdjective
Rootramya (प्रातिपदिक: रम्य)
Formनपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् — neuter; accusative; singular
sālveyaparvatamthe Sālvēya mountain
sālveyaparvatam:
कर्म
TypeNoun
Rootsālvēya + parvata (प्रातिपदिके: साल्वेय + पर्वत)
Formषष्ठी-तत्पुरुष-समासः (साल्वेयस्य पर्वतः); पुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् — tatpurusha compound; masculine; accusative; singular
rājanO king
rājan:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक: राजन्)
Formपुल्लिङ्गः; सम्बोधन-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; vocative; singular
satatamalways
satatam:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootsatata (प्रातिपदिक: सतत)
Formक्रियाविशेषणम् (नपुंसक-एकवचन-आकारेण अव्ययीभूतम्) — adverb (always/constantly)
adhyāstedwells/inhabits
adhyāste:
क्रिया
TypeVerb
Rootadhi-√ās (धातु: आस्—उपवेशने/स्थितौ; उपसर्ग: अधि)
Formलट्-लकारः; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; आत्मनेपदम् — present; 3rd person; singular; middle
śarabhaḥŚarabha
śarabhaḥ:
कर्ता
TypeNoun
Rootśarabha (प्रातिपदिक: शरभ)
Formपुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; nominative; singular
nāmanamed/called
nāma:
विशेषण-निपात (naming particle)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (संज्ञासूचक-निपातः) — indeclinable indicating name/‘called’
yūthapaḥtroop-leader
yūthapaḥ:
कर्ता-समानााधिकरण (appositive to Śarabha)
TypeNoun
Rootyūthapa (प्रातिपदिक: यूथप)
Formपुल्लिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् — masculine; nominative; singular
Context
"Oh! king of Rakshasas! He who has made his ears stiff, yawning again and again, who is not afraid of death, who will not go back from war, who is looking obliquely and seeing his tail reacting in anger violently and roaring like a lion is a very strong leader called Sarabha. He is a very fast one, a leader of troops, ever in delight. He lives in Salveya mountain."
Characters & Entities
D
Death (mṛtyu)B
Battle (yuddha)FAQs
Steadfastness in one’s duty: a warrior’s dharma includes not abandoning the field out of fear, even when death is possible.
Rāvaṇa points out a particular formidable Vānara leader by describing his intimidating physical mannerisms and his refusal to fear death or flee war.
Abhaya (fearlessness) and dhṛti (steadfast resolve) in the face of mortal danger.