Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

राघव-रावणयोः घोर-द्वैरथ-युद्धम्

The Fierce Chariot-Duel of Rama and Ravana

स निकृत्तोऽपतद्भूमौरावणस्यन्दनध्वजः ।ध्वजस्योन्मथनंदृष्टवारावणस्समहाबलः ।।6.109.13।।सम्प्रदीप्तोऽभवत्क्रोधादमर्षात्प्रहसन्निव ।स रोषवशमापन्नश्शरवर्षंववर्ष ह ।।6.109.14।।

sa nikṛtto 'patad bhūmau rāvaṇa-syandana-dhvajaḥ |

dhvajasya unmathanaṃ dṛṣṭvā rāvaṇaḥ sa mahābalaḥ ||6.109.13||

Setelah tertebas, panji pada rata Rāvaṇa pun jatuh ke bumi. Melihat benderanya dihancurkan, Rāvaṇa yang maha perkasa menanggung aib itu dalam hati.

सःthat
सः:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (रावणस्यन्दनध्वजः इत्यस्य विशेषणम्)
निकृत्तःcut off
निकृत्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि + कृत्त (कृदन्त; कृन्त्/कृत् धातोः क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (ध्वजः)
अपतत्fell
अपतत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/7th), एकवचन
रावण-स्यान्दन-ध्वजःRavana’s chariot-standard
रावण-स्यान्दन-ध्वजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक) + स्यन्दन (प्रातिपदिक) + ध्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (‘रावणस्य स्यन्दनध्वजः’ = Ravana’s chariot-standard)
ध्वजस्यof the standard
ध्वजस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootध्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
उन्मथनम्uprooting/overturning
उन्मथनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउद् + मथ् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), एकवचन; क्रियानाम (action noun)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (gerund), ‘having seen’
रावणःRavana
रावणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; पुनरुक्त-प्रयोगः (emphatic)
महा-बलःmighty
महा-बलः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः कर्मधारयः; विशेषणम् (रावणः)
सम्प्रदीप्तःinflamed
सम्प्रदीप्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + प्र + दीप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (रावणः)
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
क्रोधात्from anger
क्रोधात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेत्वर्थे
अमर्षात्from indignation
अमर्षात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootअमर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेत्वर्थे
प्रहसन्laughing
प्रहसन्:
Visheshana (विशेषण)
TypeVerb
Rootप्र + हस् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (रावणः इत्यस्य विशेषणम्)
इवas if
इव:
Upamana-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
रोष-वशम्the sway of rage
रोष-वशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरोष (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (‘रोषस्य वशः’ = under the control of rage)
आपन्नःhaving fallen into/overcome by
आपन्नः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + पद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (सः)
शर-वर्षम्a shower of arrows
शर-वर्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (‘शराणां वर्षम्’ = shower of arrows)
ववर्षrained down
ववर्ष:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृष् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
indeed
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)

Ravana's flag post fell down, struck by Rama. Mighty Ravana, observing his post being struck, became intolerant, and burning in anger, laughing, rained showers of arrows at Rama out of fury.

R
Rāvaṇa
R
Rāvaṇa’s chariot (syandana)

FAQs

Outer symbols (status, banners) are fragile; dharma urges inner steadiness. Attachment to pride makes one reactive and ethically unstable.

Rāvaṇa’s chariot-standard is cut down and falls; Rāvaṇa witnesses the humiliation.

By contrast, the verse highlights the vice of pride and wounded ego in Rāvaṇa, setting up his rash retaliation.