Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

रावणरथवैभव–निमित्तदर्शन–राममातलिसंवादः

Ravana’s Chariot, Portents, and Rama–Matali Instructions

स रथंसारथिःहृष्टंपरसैन्यप्रधर्षणम् ।गन्धर्वनगराकारंसमुच्छ्रितपाताकिनम् ।।6.108.1।।युक्तंपरमसम्पन्नैर्वजिभिर्हेममालिभिः ।युद्धोपकरणैःपूर्णंपताकाध्वजमालिनीम् ।।6.108.2।।ग्रसन्तमिवचाकाशंनादयन्तंवसुन्धराम् ।प्रणाशंपरनैन्यानांस्वनैन्यस्यप्रहर्षणम् ।।6.108.3।।रावणस्यरथंक्षिप्रंचोदयामाससारथिः ।

grasantaṃ iva cākāśaṃ nādayantaṃ vasundharām | praṇāśaṃ parasainyānāṃ svasainyasya praharṣaṇam || rāvaṇasya rathaṃ kṣipraṃ codayāmāsa sārathiḥ ||

Seolah-olah menelan langit dan menggemakan bumi—membawa kebinasaan kepada bala musuh dan kegirangan kepada bala sendiri—sais itu segera memacu kereta Rāvaṇa dengan pantas.

śara-dhārāḥstreams of arrows
śara-dhārāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśara (प्रातिपदिक) + dhārā (प्रातिपदिक) (समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष: शराणां धाराः
vimuñcantamreleasing
vimuñcantam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi-√muc (धातु) शतृ
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (releasing)
dhārā-sāramthe force of a downpour
dhārā-sāram:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootdhārā (प्रातिपदिक) + sāra (प्रातिपदिक) (समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: धारायाः सारः (essence/force of a downpour)
ivalike
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय, उपमानवाचक
ambudama cloud
ambudam:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootambuda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
tamthat (chariot)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Root√dṛś (धातु) त्वा
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund): having seen
megha-saṅkāśamcloud-like
megha-saṅkāśam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmegha (प्रातिपदिक) + saṅkāśa (प्रातिपदिक) (समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: मेघवत् सङ्काशः (cloud-like)
āpatantamcharging forward
āpatantam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootā-√pat (धातु) शतृ
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (charging)
rathamchariot
ratham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootratha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ripoḥof the enemy
ripoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootripu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
gireḥof a mountain
gireḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootgiri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
vajra-abhimṛṣṭasyastruck by a thunderbolt
vajra-abhimṛṣṭasya:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvajra (प्रातिपदिक) + abhimṛṣṭa (कृदन्त, abhi-√mṛś) (समास)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तत्पुरुष: वज्रेण अभिमृष्टः (struck by thunderbolt)
dīryataḥsplitting apart
dīryataḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√dṝ (धातु) शानच् (passive/ātmanepada sense)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त (of one splitting)
sadṛśa-svanamwith a sound like that
sadṛśa-svanam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsadṛśa (प्रातिपदिक) + svana (प्रातिपदिक) (समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: सदृशः स्वनः यस्य (having a similar sound)
visphārayanstretching (the bow)
visphārayan:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvi-√sphar (धातु) शतृ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (stretching/twanging)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय, निश्चयार्थक निपात (emphatic particle)
vegenawith speed
vegena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvega (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
bāla-candra-ānatamcurved like a young moon
bāla-candra-ānatam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbāla (प्रातिपदिक) + candra (प्रातिपदिक) + ānata (कृदन्त, ā-√nam) (समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: बालचन्द्रवत् आनतम् (curved like a young moon)
dhanuḥbow
dhanuḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdhanus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (object of visphārayan)
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन
sārathimto the charioteer
sārathim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsārathi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
rāmamRama
rāmam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; apposition to sārathim (as per given text; some recensions read rāmaḥ)
sahasrākṣasyaof the thousand-eyed (Indra)
sahasrākṣasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsahasra-akṣa (प्रातिपदिक) (समास)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; बहुव्रीहि: सहस्रम् अक्षाणि यस्य (Indra)
mātalimMatali
mātalim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmātali (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Thereafter, the Gandharvas, Devas, Siddhas and sages longing for the end of Ravana came there to witness the duel.

R
Rāvaṇa
S
sārathi (charioteer)
E
enemy army

FAQs

Power that inspires fear and noise may sway armies, but Dharma reminds that true victory depends on justice and restraint, not intimidation.

The chariot advances with overwhelming spectacle, signaling the escalation toward the decisive combat.

Martial momentum and psychological warfare are emphasized; the verse implicitly critiques reliance on terror rather than righteousness.