Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

चित्रकूटवर्णनम् (Description of Chitrakūṭa) / Rama Shows Sita Chitrakuta

आम्रजम्ब्वसनैर्लोध्रैः प्रियालैः पनसैर्धवैः।अङ्कोलैर्भव्यतिनिशैर्बिल्वतिन्दुक वेणुभिः।।2.94.8।।काश्मर्यरिष्टवरुणैर्मधूकैस्तिलकैस्तथा।बदर्यामलकैर्नीपैर्वेत्रधन्वनबीजकैः।।2.94.9।।पुष्पवद्भिः फलोपेतैश्छायावद्भिर्मनोरमैः।एवमादिभिराकीर्णः श्रियं पुष्यत्ययं गिरिः।।2.94.10।।

āmrajambv-asanaiḥ lodhraiḥ priyālaiḥ panasair dhavaiḥ |

aṅkolair bhavyatiniśair bilvatinduka-veṇubhiḥ ||

kāśmaryariṣṭavaruṇair madhūkaiś tilakais tathā |

badaryāmalakair nīpair vetradhanvana-bījakaiḥ ||

puṣpavadbhiḥ phalopetaiś chāyāvadbhir manoramaiḥ |

evamādibhir ākīrṇaḥ śriyaṃ puṣyaty ayaṃ giriḥ ||

Gunung ini dipenuhi pepohon yang mempesona, rendang dan meneduhkan, berbunga serta berbuah: mangga, jambū, asana, lodhra, priyāla, nangka, dhava; aṅkola, tinisa, bilva, tinduka, buluh; kāśmarya, ariṣṭa, varuṇa, madhūka, tilaka; bidara, āmalaka, nīpa; rotan, dhanvana, delima, dan lain-lain. Diliputi demikian, gunung ini bertambah megah dalam kemuliaannya.

āmra-jambu-asanaiḥwith mango, rose-apple and asana trees
āmra-jambu-asanaiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootāmra (प्रातिपदिक) + jambu (प्रातिपदिक) + asana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (āmraiḥ jambubhiḥ asanaiḥ)
lodhraiḥwith lodhra trees
lodhraiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootlodhra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
priyālaiḥwith priyāla trees
priyālaiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootpriyāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
panasaiḥwith jackfruit trees
panasaiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootpanasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
dhavaiḥwith dhava trees
dhavaiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootdhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
aṅkolaiḥwith aṅkola trees
aṅkolaiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootaṅkola (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
bhavya-tiniśaiḥwith splendid tiniśa trees
bhavya-tiniśaiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootbhavya (प्रातिपदिक) + tiniśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्मधारयः (bhavyāḥ tiniśāḥ)
bilva-tinduka-veṇubhiḥwith bilva, tinduka and bamboo
bilva-tinduka-veṇubhiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootbilva (प्रातिपदिक) + tinduka (प्रातिपदिक) + veṇu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः
kāśmarya-ariṣṭa-varuṇaiḥwith kāśmarya, ariṣṭa and varuṇa trees
kāśmarya-ariṣṭa-varuṇaiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootkāśmarya (प्रातिपदिक) + ariṣṭa (प्रातिपदिक) + varuṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः
madhūkaiḥwith madhūka trees
madhūkaiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootmadhūka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
tilakaiḥwith tilaka trees
tilakaiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Roottilaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
tathāand also
tathā:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formसमुच्चय/प्रकार-वाचक-अव्यय (also; likewise)
badarī-āmalakaiḥwith jujube and myrobalan trees
badarī-āmalakaiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootbadarī (प्रातिपदिक) + āmalaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः
nīpaiḥwith nīpa trees
nīpaiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootnīpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
vetra-dhanvana-bījakaiḥwith cane, dhanvana and bījaka trees
vetra-dhanvana-bījakaiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootvetra (प्रातिपदिक) + dhanvana (प्रातिपदिक) + bījaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः
puṣpavadbhiḥflowering
puṣpavadbhiḥ:
Karaṇa-viśeṣaṇa (करण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootpuṣpavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (to evamādibhiḥ/trees)
phalopetaiḥladen with fruits
phalopetaiḥ:
Karaṇa-viśeṣaṇa (करण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootphala (प्रातिपदिक) + upeta (कृदन्त from √i/√gam with upa-)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः (phalaiḥ upetāḥ)
chāyāvadbhiḥshady
chāyāvadbhiḥ:
Karaṇa-viśeṣaṇa (करण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootchāyāvat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण
manoramaiḥdelightful
manoramaiḥ:
Karaṇa-viśeṣaṇa (करण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootmanorama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण
evam-ādibhiḥwith such and other (trees)
evam-ādibhiḥ:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootevam (अव्यय) + ādi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; अव्ययीभावः (evam-vidhaiḥ ādibhiḥ)
ākīrṇaḥfilled; covered
ākīrṇaḥ:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootā-√kṝ (धातु) > ākīrṇa (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कृदन्तः—क्त (past participle)
śriyamsplendour
śriyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
puṣyatienhances; nourishes
puṣyati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√puṣ (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपदी; प्रथमपुरुष, एकवचन
ayamthis
ayam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
giriḥmountain
giriḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgiri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

This mount Chitrakuta is swarmed by flocks of birds and herds of several kinds of animals like tigers, panthers and bears of every kind giving up their cruel nature.

R
Rāma
S
Sītā
M
mountain (Citrakūṭa implied)
J
jambu
B
bilva
V
veṇu (bamboo)
B
badarī

FAQs

Dharma in exile is sustained through harmony with the forest—living within what nature provides, without excess, and recognizing the forest as a legitimate, dignified setting for righteous life.

Rāma describes the abundance of trees and fruits at Citrakūṭa to Sītā, presenting the place as suitable for their life of disciplined austerity.

Contentment and adaptability—Rāma’s ability to embrace a simple, rule-governed life supported by the forest’s resources.