Shloka 13

जलप्रपातैरुद्भेदैर्निष्यन्दैश्च क्वचित्क्वचित्।स्रवद्भिर्भात्ययं शैल स्स्रवन्मद इव द्विपः।।।।

jala-prapātair udbhedair niṣyandaiś ca kvacit kvacit | sravadbhir bhāti ayaṃ śailaḥ sravan-mada iva dvipaḥ ||

Dengan air terjun, mata air yang memancar, dan aliran kecil yang menitis di sana-sini, gunung ini bersinar—bagaikan gajah dalam musim musth, mengalirkan madanya.

jala-prapātaiḥby waterfalls
jala-prapātaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootjala (प्रातिपदिक) + prapāta (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष: jalasya prapātāḥ); Masculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
udbhedaiḥby upsurges/springs
udbhedaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootudbheda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
niṣyandaiḥby trickles/fountains
niṣyandaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootniṣyanda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
kvacitsomewhere
kvacit:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootkvacit (अव्यय)
FormAdverb (देश/कालवाचक अव्यय)
kvacithere and there
kvacit:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootkvacit (अव्यय)
FormAdverb (पुनरुक्ति for distributive sense)
sravadbhiḥby the flowing (waters)
sravadbhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Root√sru (स्रवति) (धातु)
FormŚatṛ-pratyaya present participle (वर्तमान कृदन्त), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन), Neuter/Masculine agreeing with implied streams
bhātishines
bhāti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhā (भाति) (धातु)
FormLaṭ-lakāra (लट्/Present), Prathama-puruṣa (3rd person/प्रथम), Ekavacana (singular/एकवचन)
ayamthis
ayam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun; Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
śailaḥmountain
śailaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśaila (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
sravan-madaḥoozing ichor
sravan-madaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsravat (कृदन्त, √sru) + mada (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya: sravan (flowing) + mada (ichor/intoxication); Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
ivalike
iva:
Upamāna-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormParticle of comparison (उपमावाचक अव्यय)
dvipaḥelephant
dvipaḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootdvipa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)

Behold a waterfall here and a fountain there gushing from the earth and in other places, the mountain looks like an elephant rutting ichor.

R
Rāma
S
Sītā
C
Citrakūṭa (implied)
W
waterfalls
E
elephant (dvipa)

FAQs

Dharma here is contemplative attentiveness: seeing nature as meaningful and ordered fosters inner steadiness, supporting righteous living even in exile.

Rāma poetically describes the mountain’s waters—falls and springs—to Sītā during their time at Citrakūṭa.

Rāma’s poetic insight and calm joy, transforming a harsh life into a disciplined appreciation of beauty.