Valmiki Ramayana 2.79.14 — Ayodhya Kanda, Sarga 79, Shloka 14

भरतस्य राज्यत्यागः तथा रामानयनप्रतिज्ञा

Bharata Rejects Kingship and Vows to Bring Rama Back

Devanagari script

एवं सम्भाषमाणं तं रामहेतोर्नृपात्मजम्।प्रत्युवाच जनस्सर्व श्श्रीमद्वाक्यमनुत्तमम्।।2.79.14।।

Transliteration

evaṃ sambhāṣamāṇaṃ taṃ rāmahetoḥ nṛpātmajam | pratyuvāca janaḥ sarvaḥ śrīmadvākyam anuttamam ||2.79.14||

Translation

Tatkala putera raja itu berbicara demikian demi Rāma, seluruh rakyat menjawabnya dengan kata-kata yang unggul lagi membawa berkat.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: प्रकार (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (thus)

• सम्भाषमाणम्: speaking/conversing
• सम्भाषमाणम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Verb
• Root: सम्-भाष् (धातु)
• Form: शानच्/मान (present middle participle); पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• तम्: him
• तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• रामहेतोः: for Rama’s sake
• रामहेतोः: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Noun
• Root: रामहेतु (प्रातिपदिक: राम + हेतु)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन; प्रयोजनार्थ-षष्ठी (for Rama’s sake)

• नृपात्मजम्: the king’s son
• नृपात्मजम्: कर्म-विशेषण (Appositive to object)
• Type: Noun
• Root: नृपात्मज (प्रातिपदिक: नृप + आत्मज)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; तत्पुरुष (नृपस्य आत्मजः = king’s son)

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: प्रति-उप-√वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन

• जनः: the people
• जनः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (समूहवाचक)

• सर्वः: all
• सर्वः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (जनः)

• श्रीमत्: auspicious/splendid
• श्रीमत्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण (वाक्यम्)

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• अनुत्तमम्: excellent
• अनुत्तमम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण (वाक्यम्)

Context

O prince of the Raghu race (Bharata), your subjects and guilds of traders, artisans, etc, have procured necessary materials for your consecration, and await you.

Characters & Entities

• Bharata
• Rāma
• People of Ayodhyā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is affirmed socially: when a leader speaks truthfully for righteousness (supporting the rightful king), the community responds with approval and blessing.

What is the narrative situation?

After Bharata argues in favor of Rāma’s claim, the assembled people answer him collectively.

Which character virtue is emphasized?

Loyalty to truth and rightful succession: Bharata’s advocacy for Rāma evokes a noble public response.