Shloka 23

इमामपि हतां कुब्जां यदि जानाति राघवः।त्वां च मां च हि धर्मात्मा नाभिभाषिष्यते ध्रुवम्।।।।

imām api hatāṁ kubjāṁ yadi jānāti rāghavaḥ |

tvāṁ ca māṁ ca hi dharmātmā nābhibhāṣiṣyate dhruvam ||

Jika Rāghava mengetahui bahawa si bongkok ini pun telah dibunuh, insan yang berjiwa dharma itu pasti tidak akan berbicara lagi denganmu dan denganku.

इमाम्this (woman)
इमाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अपिalso, even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle; 'also/even')
हताम्killed, slain
हताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying kubjām)
कुब्जाम्the hunchback woman
कुब्जाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुब्जा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यदिif
यदि:
Sambandha (सम्बन्ध/condition)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्त-अव्यय (conditional conjunction)
जानातिknows, comes to know
जानाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
राघवःRāghava (Rāma)
राघवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis)
धर्मात्माthe righteous-souled one
धर्मात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (धर्मः आत्मा यस्य सः)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
अभिभाषिष्यतेwill speak to, will address
अभिभाषिष्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्गः अभि-
ध्रुवम्surely
ध्रुवम्:
Visheshana (विशेषण/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक/अव्यय)
Formअव्यय (adverb; certainty)

Manthara, tormented with grief, fell at the feet of Kaikeyi and began heaving deep sighs.

R
Rāghava (Rāma)
M
Mantharā (kubjā)
B
Bharata
Ś
Śatrughna (implicit as speaker)

FAQs

Dharma includes responsibility for one’s actions: violence brings not only sin but also loss of fellowship with the righteous; moral community is preserved through restraint.

Śatrughna warns that killing Mantharā would alienate them from Rāma, whose ethical standards are uncompromising.

Rāma’s integrity: he would refuse association with those who commit wrongful killing, even if provoked.