Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

भरतस्य दूतसमागमः तथा केकयराजनः अनुज्ञा

Bharata Meets the Messengers; Kekaya King Grants Leave

एवमुक्त्वा तु तान् दूतान्भरतः पार्थिवात्मजः।दूतै स्सञ्चोदितो वाक्यं मातामहमुवाच ह।।2.70.14।।

evam uktvā tu tān dūtān bharataḥ pārthivātmajaḥ |

dūtaiḥ sañcodito vākyaṃ mātāmaham uvāca ha || 2.70.14 ||

Setelah berkata demikian kepada para utusan, Bharata—putera raja—didorong oleh desakan mereka, lalu menyampaikan kata-kata ini kepada datuk sebelah ibunya.

एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having said)
तुthen/indeed
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
तान्those
तान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; दूतान् इति विशेषण
दूतान्messengers
दूतान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
भरतःBharata
भरतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पार्थिव-आत्मजःson of the king
पार्थिव-आत्मजः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (पार्थिवस्य आत्मजः = king's son); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भरतः इति विशेषण
दूतैःby the messengers
दूतैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
सञ्चोदितःurged, pressed
सञ्चोदितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचुद् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपसर्ग: सम्; भरतः इति विशेषण
वाक्यम्words
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
मातामहम्maternal grandfather
मातामहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमातामह (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
indeed
:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय, स्मरण/वृत्तान्तसूचक निपात (expletive particle)

Having addressed the messengers who were pressing him to leave (for Ayodhya) Bharata said to his maternal grandfather:

B
Bharata
D
dūtāḥ (messengers)

FAQs

Dharma as relational duty: even when compelled by urgent state/family news, Bharata turns to the elder (maternal grandfather) with proper address, preserving respect within kinship hierarchy.

The messengers’ urgency prompts Bharata to approach his maternal grandfather to speak and presumably request leave for immediate departure.

Respect for elders and adherence to family propriety under pressure.