Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

चित्रकूटमार्गोपदेशः

Instructions for the Chitrakuta Route and the Yamuna Crossing

ते तीर्णाः प्लवमुत्सृज्य प्रस्थाय यमुनावनात्।श्यामं न्यग्रोध मासेदु श्शीतलं हरितच्छदम्।।।।

te tīrṇāḥ plavam utsṛjya prasthāya yamunāvanāt | śyāmaṃ nyagrodham āsēduḥ śītalaṃ haritacchadam ||

Sesudah menyeberang, mereka meninggalkan rakit itu, berangkat dari rimba di tepi Yamunā, lalu sampai pada sebatang beringin yang gelap, sejuk, dan rimbun berdaun hijau.

तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तीर्णाःhaving crossed
तीर्णाः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootतॄ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (agreeing with ते)
प्लवम्the raft
प्लवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्लव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उत्सृज्यhaving left behind
उत्सृज्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootउत् + सृज् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); ‘having left/abandoned’
प्रस्थायhaving set out
प्रस्थाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + स्था (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); ‘having set out’
यमुना-वनात्from the Yamunā-forest
यमुना-वनात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootयमुना + वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (Ablative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (यमुनायाः वनम्)
श्यामम्dark
श्यामम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootश्याम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying न्यग्रोधम्)
न्यग्रोधम्banyan tree
न्यग्रोधम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootन्यग्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आसेदुःthey reached
आसेदुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + सद् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
शीतलम्cool
शीतलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशीतल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying न्यग्रोधम्)
हरित-च्छदम्green-leaved
हरित-च्छदम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootहरित + छद (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (हरितं छदं यस्य = having green foliage/cover)

They crossed the swift-flowing river Yamuna, daughter of the Sun-god, full of waves and with trees growing thick on her banks.

Y
Yamunā
N
Nyagrodha (banyan tree)

FAQs

Dharma includes measured living: they take what is needed for passage, then move on without possessiveness—leaving the raft and proceeding simply.

Having crossed the Yamunā, the group enters the riverside forest and reaches a cool banyan tree.

Simplicity and non-attachment (aparigraha), reflected in moving onward after use.