Shloka 5

तां नयेन च सम्पन्नो धर्मेण विनयेन च।उवाच राजा कैकेयीं समीक्ष्य व्यथितेन्द्रियः।।।।

tāṃ nayena ca sampanno dharmeṇa vinayena ca | uvāca rājā kaikeyīṃ samīkṣya vyathitendriyaḥ ||

Raja, yang sempurna dengan kelurusan, dharma dan kerendahan hati, memandang Kaikeyī; namun inderanya digoncang derita, baginda berkata kepadanya.

tāmher
tām:
Karma (कर्म) of "uvāca"
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
nayenawith good conduct/rectitude
nayena:
Sahakāri/Guṇa (सहकारी/गुण) with "sampannaḥ"
TypeNoun
Rootnaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sam uccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormIndeclinable (अव्यय); conjunction
sampannaḥendowed
sampannaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of "rājā"
TypeAdjective
Rootsampanna (कृदन्त; sam + √pad (पद्), क्त)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); PPP (क्त) used adjectivally
dharmeṇawith righteousness
dharmeṇa:
Sahakāri/Guṇa (सहकारी/गुण) with "sampannaḥ"
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
vinayenawith humility
vinayena:
Sahakāri/Guṇa (सहकारी/गुण) with "sampannaḥ"
TypeNoun
Rootvinaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sam uccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormIndeclinable (अव्यय); conjunction
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच्)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); parasmaipada
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता) of "uvāca"
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
kaikeyīmKaikeyi
kaikeyīm:
Karma (कर्म) of "uvāca" (same as "tām")
TypeNoun
Rootkaikeyī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
samīkṣyahaving looked at
samīkṣya:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण) to "uvāca"
TypeVerb
Rootsam + √īkṣ (ईक्ष्)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्); indeclinable verbal form
vyathita-indriyaḥwith distressed senses
vyathita-indriyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of "rājā"
TypeAdjective
Rootvyathita (कृदन्त; √vyath (व्यथ्), क्त) + indriya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); karmadhāraya: "pained" + "senses"

The valiant maharaja looked around that palace, lifted up his arms and shouted in a loud voice, Oh scion of the Raghus (Rama)! you have forsaken me.

D
Daśaratha
K
Kaikeyī

FAQs

Even in personal devastation, the king is characterized by dharma and vinaya (humility). The verse highlights the ideal that inner virtue remains a standard, even when emotions are overwhelmed.

Daśaratha, tormented after Rāma’s exile, turns to Kaikeyī and begins to address her, his composure strained by grief.

Daśaratha’s moral formation—naya, dharma, and humility—contrasted with his present emotional collapse.