Shloka 11

रामदर्शनार्थं दारानयनम्

The Queens Summoned; Rama’s Leave-Taking and Dasaratha’s Collapse

Devanagari script

सोऽन्तःपुरमतीत्यैव स्त्रियस्ता वाक्यमब्रवीत्।आर्याह्वयति वो राजा गम्यतां तत्र मा चिरम्।।।।

Transliteration

so 'ntaḥpuram atītyaiva striyas tā vākyam abravīt | āryāhvayati vo rājā gamyatāṃ tatra mā ciram ||

Translation

Setelah melangkah masuk ke bahagian dalam istana, Sumantra berkata kepada para wanita: “Wahai para wanita mulia, raja memanggil kalian; pergilah ke sana, jangan berlengah.”

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अन्तःपुरम्: the inner apartments
• अन्तःपुरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्तः + पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभावः (अन्तः = within)

• अतीत्य: having passed beyond
• अतीत्य: Purvakala (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अति + इ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; ‘having crossed/passed’

• एव: indeed
• एव: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• स्त्रियः: to the women
• स्त्रियः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• ताः: those
• ताः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम

• वाक्यम्: words; message
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• आर्याः: O noble ladies
• आर्याः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, बहुवचन; आदरार्थ (honorific address)

• आह्वयति: summons
• आह्वयति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + ह्वे (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वः: you (pl.)
• वः: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी (6th/4th case), बहुवचन; सर्वनाम (your/to you)

• राजा: the king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गम्यताम्: please go
• गम्यताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार, कर्मणि-प्रयोग (passive imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘let it be gone/please go’ (polite injunction)

• तत्र: there
• तत्र: Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• मा: do not
• मा: Nishedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (prohibitive particle)

• चिरम्: long (time); delay
• चिरम्: Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिर (प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्ययप्राय (accusative used adverbially)

Context

O venerable ones, king Dasaratha summons you. Go there without delay, said Sumantra to the king's consorts after crossing the inner apartment.

Characters & Entities

• Sumantra
• Daśaratha
• Antaḥpura (inner apartments)
• Queens/consorts (collective)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Maryādā (proper procedure) within the palace: summons are conveyed respectfully, maintaining order and dignity in the royal household.

What is the narrative situation?

Sumantra delivers Daśaratha’s message to the queens inside the women’s quarters.

Which character virtue is emphasized?

Sumantra’s dutiful service and respectful speech.