Shloka 32

एष धर्मस्तु सुश्रोणि पितुर्मातुश्च वश्यता।अतश्च तं व्यतिक्रम्य नाहं जीवितुमुत्सहे।।2.30.32।।

eṣa dharmas tu suśroṇi pitur mātuś ca vaśyatā | ataś ca taṃ vyatikramya nāhaṃ jīvitum utsahe || 2.30.32 ||

Inilah dharma, wahai yang berpinggang elok: taat kepada ayah dan ibu. Maka, jika aku melanggarnya, aku tidak sanggup untuk terus hidup.

एषःthis
एषः:
Visheshaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (dharmaḥ)
धर्मःdharma
धर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (indeed/but)
सुश्रोणिO fair-hipped one
सुश्रोणि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसु-श्रोणि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारय-समास (सुश्रोणिः)
पितुःof father
पितुः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
मातुःof mother
मातुः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
वश्यताobedience
वश्यता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवश्यता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भाववाचक (state of obedience)
अतःtherefore
अतः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formहेतुवाचक-अव्यय (therefore/from that)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तम्that
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; refers to धर्मम्/वश्यताम्
व्यतिक्रम्यhaving transgressed
व्यतिक्रम्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवि-अति-√क्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund); ‘having transgressed’
not
:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
जीवितुम्to live
जीवितुम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Root√जीव् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (Infinitive); ‘to live’
उत्सहेI dare/undertake
उत्सहे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-√सह् (धातु)
Formलट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; न-निषेधेन सह ‘I do not dare’

Obedience to parents is a righteous act. Therefore, O one with fair hips! I cannot live and disobey the word of truth.

R
Rāma
S
Sītā
D
Dharma
S
Satya
F
Father (Daśaratha, implied)
M
Mother (Kausalyā, implied)

FAQs

Obedience to parents is explicitly defined as dharma; violating it is portrayed as morally unbearable—worse than death.

Rāma concludes his justification: he must uphold the parental command and truth, even at the cost of exile.

Uncompromising integrity—Rāma treats dharma and satya as life-defining commitments.