Shloka 21

भवत्या मम चैवाद्य राजा प्रभवति प्रभुः।न ह्यनाथा वयं राज्ञा लोकनाथेन धीमता।।2.24.21।।

bhavatyā mama caivādya rājā prabhavati prabhuḥ | na hy anāthā vayaṃ rājñā loka-nāthena dhīmatā || 2.24.21 ||

Pada hari ini, raja—yang berkuasa dan berwibawa—berhak memerintah engkau dan aku. Selagi baginda yang bijaksana, pelindung rakyat, menaungi kita, kita pasti bukanlah orang yang tiada pelindung.

भवत्याby/for you
भवत्या:
Saha/Karaṇa (सह/करण)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/सह), एकवचन; आदरार्थ सर्वनाम (honorific 'you')
ममof me, my
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात
एवindeed, only
एव:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात
अद्यtoday, now
अद्य:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
प्रभवतिis able, has authority, prevails
प्रभवति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलट्-लकार (वर्तमान/Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
प्रभुःlord, master
प्रभुः:
Viśeṣaṇa/Pradhāna (विशेषण/विधेय)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण/विधेय (predicate: 'is the lord')
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation)
हिindeed, for
हि:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (indeed/for)
अनाथाःwithout a protector
अनाथाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying वयम्)
वयम्we
वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन; सर्वनाम
राज्ञाby the king
राज्ञा:
Karaṇa/Saha (करण/सह)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/सह), एकवचन
लोकनाथेनby the lord of the world
लोकनाथेन:
Karaṇa/Saha (करण/सह)
TypeNoun
Rootलोक + नाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (लोकस्य नाथः)
धीमताby the wise one
धीमता:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying लोकनाथेन/राज्ञा)

The powerful king has authority over you as well as over me. As long as he is the sagacious lord of the entire world, how can we be without a master?

R
Rāma
K
Kauśalyā
D
Daśaratha (king)

FAQs

It affirms rājadharma and household order: legitimate authority (the king/father) binds family members, and duty is performed within that structure rather than by impulsive flight.

Rāma answers Kauśalyā’s wish to follow him by stressing Daśaratha’s continuing authority and the need for her to remain under his care.

Rāma’s steadiness in dharma—recognizing lawful authority even when it causes personal loss.