Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

एकोनविंशः सर्गः (Sarga 19): Rāma’s Unshaken Acceptance of Exile and Kaikeyī’s Urgency

तदाश्वासय हीमं त्वं किन्विदं यन्महीपतिः।वसुधासक्तनयनो मन्दमश्रूणि मुञ्चति।।2.19.9।।

tad āśvāsaya hīmaṃ tvaṃ kim idaṃ yan mahīpatiḥ | vasudhā-sakta-nayano mandam aśrūṇi muñcati || 2.19.9 ||

Maka, hendaklah engkau menenangkan baginda. Mengapakah raja, dengan pandangan terpaku ke bumi, menitis air mata perlahan-lahan?

तत्therefore/that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (here: ‘that/therefore’)
आश्वासयconsole
आश्वासय:
Vidhi (विधि/आज्ञा)
TypeVerb
Rootआ-श्वस् (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense ‘make (him) calm/comfort’
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
इमम्this (man)/him
इमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
किम्why/what
किम्:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootkim (प्रातिपदिक)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative particle)
नुindeed (question particle)
नु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootnu (अव्यय)
Formप्रश्न/अनुनयार्थक निपात (interrogative/emphatic particle)
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
यत्that (which)
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसम्बन्धबोधक-अव्यय (relative particle ‘that/which’)
महीपतिःthe king
महीपतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहीपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः मही + पति (षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘महेः पतिः’)
वसुधासक्तनयनःwith eyes fixed on the ground
वसुधासक्तनयनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवसुधा + आसक्त + नयन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः वसुधायाम् आसक्ते नयने यस्य (बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः, परन्तु रूपतः तत्पुरुष-समास-श्रृङ्खला)
मन्दम्slowly
मन्दम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootmanda (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण द्वितीया एकवचन (adverbial accusative)
अश्रूणिtears
अश्रूणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaśru (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
मुञ्चतिsheds; lets fall
मुञ्चति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Please console him. Why is it that the king with his eyes fixed upon the ground is shedding tears drop by drop?

R
Rāma
K
Kauśalyā
D
Daśaratha (mahīpati)

FAQs

Dharma includes compassion and caretaking within family: even while accepting duty, Rāma urges emotional support for the grieving king.

Rāma notices Daśaratha’s visible sorrow and asks his mother to comfort him, seeking the reason for the king’s tears.

Empathy and filial concern: Rāma remains attentive to his father’s suffering.