Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

सत्यपाशः

Kaikeyi’s Demand and the Noose of the King’s Promise

वेदास्सहाङ्गविद्याश्च यथाह्यात्मभुवं विभुम्।।।ब्रह्माणं बोधयन्त्यद्य तथा त्वां बोधयाम्यहम्।

vedāḥ sahāṅgavidyāś ca yathā hy ātmabhuvaṃ vibhum |

brahmāṇaṃ bodhayanty adya tathā tvāṃ bodhayāmy aham ||

Sebagaimana pada hari ini Veda—berserta ilmu-ilmu Vedāṅga—membangunkan Brahmā yang Swayambhū, Yang Maha Perkasa, demikianlah aku membangunkan tuanku.

vedāḥthe Vedas
vedāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootveda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
saha-aṅgavidyāḥ(together with) the Vedāṅga-knowledges
saha-aṅgavidyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaha (अव्यय) + aṅgavidyā (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (Avyayībhāva) with saha ‘together with’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
caand
ca:
Samuccaya-dyotaka (समुच्चय-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction): ‘and’
yathāas
yathā:
Upamāna-dyotaka (उपमान-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय, उपमा/तुलना-बोधक: ‘as’
hiindeed
hi:
Sambandha-dyotaka (सम्बन्ध-द्योतक)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (emphatic particle): ‘indeed’
ātmabhuvamthe self-born
ātmabhuvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootātmabhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of brahmāṇam: ‘self-born’
vibhumthe lord
vibhum:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvibhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of brahmāṇam: ‘the mighty/lord’
brahmāṇamBrahmā
brahmāṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
bodhayantiawaken/rouse
bodhayanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbudh (धातु)
Formणिच् (causative), लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
adyatoday
adya:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootadya (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (temporal adverb): ‘today/now’
tathāso
tathā:
Prakāra-adhikaraṇa (प्रकाराधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक: ‘so/in that way’
tvāmyou
tvām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन
bodhayāmiI awaken
bodhayāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbudh (धातु)
Formणिच् (causative), लट्-लकार, परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन

Just as the Vedas and Vedangas awaken the selfborn lord Brahma, so do I awaken you.

S
Sumantra
D
Daśaratha
V
Vedas
V
Vedāṅgas
B
Brahmā

FAQs

Dharma is alignment with sacred order: as revelation (Veda) regulates cosmic rhythm, a king too should rise and act in harmony with truth-guided duty.

Sumantra continues his dawn awakening hymn, invoking Vedic imagery to rouse Daśaratha.

Reverence for śāstra (sacred knowledge) and using it responsibly in counsel.