Shloka 82

मया ह्यपितृकः पुत्र स्समहात्मा दुरात्मना।तं तु मां जीवलोकोऽयं नूनमाक्रोष्टुमर्हति।।।।

mayā hy apitṛkaḥ putraḥ sa mahātmā durātmanā | taṁ tu māṁ jīvaloko ’yaṁ nūnam ākroṣṭum arhati ||

Oleh aku—yang berhati jahat—anak yang berhati agung itu telah menjadi yatim bapa; maka dunia yang hidup ini memang patut mengecamku.

मयाby me
मया:
Kartr-karana (कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formतृतीया, एकवचन
हिindeed
हि:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतु/निश्चय-सूचक-अव्यय (indeed/for)
अपितृकःfatherless
अपितृकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअपितृक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of पुत्रः); अर्थः—पितृविहीनः (fatherless)
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
सःthat (one)
सः:
Anaphoric subject (निर्देश)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देश (that)
महात्माgreat-souled
महात्मा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (महान् आत्मा यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of सः/पुत्रः)
दुरात्मनाby a wicked person
दुरात्मना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदुरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (दुष्टा आत्मा यस्य); पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण/कर्तृ-निर्देश (by the wicked-minded)
तम्that (one)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (me)
तुbut
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-सूचक-अव्यय (but)
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formद्वितीया, एकवचन
जीवलोकःthe world of living beings
जीवलोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजीव + लोक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (जीवानां लोकः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
अयम्this
अयम्:
Anaphoric subject (निर्देश)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देश
नूनम्surely
नूनम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (certainly)
आक्रोष्टुम्to condemn
आक्रोष्टुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootआ + √क्रुश् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (Infinitive); प्रयोजन (to revile/condemn)
अर्हतिis entitled
अर्हति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अर्ह् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Wicked I am, I have made that magnanimous Rama fatherless. This world of living beings is certainly entitled to condemn me.

D
Daśaratha
K
Kaikeyī
R
Rāma

FAQs

It underscores accountability: violating paternal and royal duty leads to rightful social reproach; dharma is upheld through responsibility and truth.

Daśaratha anticipates his own moral blame for making Rāma effectively fatherless by exile and separation.

Acceptance of moral responsibility is emphasized—he does not deny culpability, even while in anguish.