Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

किमिदं चिन्तितं पापे त्वया परमदारुणम्।।।।अथ जिज्ञाससे मां त्वं भरतस्य प्रियाप्रिये।अस्तु यत्तत्त्वया पूर्वं व्याहृतं राघवं प्रति।।।।स मे ज्येष्ठस्सुत श्रीमान्धर्मज्येष्ठ इतीव मे।तत्त्वया प्रियवादिन्या सेवार्थं कथितं भवेत्।।।।

kim idaṃ cintitaṃ pāpe tvayā paramadāruṇam | atha jijñāsase māṃ tvaṃ bharatasya priyāpriye | astu yat tattvayā pūrvaṃ vyāhṛtaṃ rāghavaṃ prati | sa me jyeṣṭhaḥ sutaḥ śrīmān dharmajyeṣṭha iti iva me | tattvayā priyavādinyā sevārthaṃ kathitaṃ bhavet ||

Wahai wanita berdosa, mengapa engkau memikirkan rancangan yang amat kejam ini? Atau adakah engkau hendak menguji aku tentang apa yang menyenangkan atau menyakitkan hati berkenaan Bharata? Biarlah begitu. Namun kata-katamu dahulu tentang Rāghava—“Dialah puteraku yang sulung, mulia, dan paling utama dalam dharma”—adakah itu sekadar kata manis untuk mengambil hatiku, diucapkan demi melayaniku?

किम्what/why
किम्:
कर्म (object, interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (interrogative pronoun; neuter; nominative/accusative singular)
इदम्this
इदम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (this; neuter; nominative/accusative singular)
चिन्तितम्thought/pondered
चिन्तितम्:
कर्मणि-भाव (predicate/qualifier of object)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (past passive participle; neuter; nominative/accusative singular)
पापेO sinful woman
पापे:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति; एकवचन (vocative singular feminine)
त्वयाby you
त्वया:
करण (instrument/agent in passive sense)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; त्रितीया-विभक्ति; एकवचन (instrumental singular: by you)
परमदारुणम्most dreadful
परमदारुणम्:
विशेषण (qualifier of object)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक) + दारुण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (neuter nominative/accusative singular adjective)

O sinful one why have you got this most dreadful thought? Do you want to know my likes or dislikes about Bharata? Let them be so.But speaking of Rama earlier, you used to say, 'Rama is my eldest son. He is noble and foremost in discharging his duties.' Such sweet words could not have been said only to please me.

D
Daśaratha
K
Kaikeyī
R
Rāma
B
Bharata

FAQs

It contrasts truthful speech with manipulative speech. Dharma requires words aligned with satya (truth) and goodwill, not utterances meant merely to please while concealing harmful intent.

Daśaratha challenges Kaikeyī’s sudden reversal and recalls her earlier praise of Rāma’s righteousness, questioning whether it was sincere.

Commitment to moral consistency: Daśaratha appeals to Kaikeyī’s prior recognition of Rāma’s dharmic excellence and exposes the ethical breach of duplicity.