Shloka 9

त्रस्तगात्रस्तु भरतस्स वाचा सज्जमानया।कृताञ्जलिरिदं वाक्यं राघवं पुनरब्रवीत्।।2.112.9।।

trastagātras tu bharataḥ sa vācā sajjamānayā | kṛtāñjalir idaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punar abravīt || 2.112.9 ||

Adapun Bharata, tubuhnya menggigil dan suaranya tersekat-sekat; dengan kedua tangan dirapatkan dalam añjali, baginda sekali lagi berkata kepada Rāghava (Rāma).

trastagātraḥwith trembling limbs
trastagātraḥ:
Kartā-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Roottrasta + gātra (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Prathamā, Ekavacana; bahuvrīhi: trastāni gātrāṇi yasya (one whose limbs tremble)
tubut/indeed
tu:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya; virodha/anuvṛtti-nipāta (तु)
bharataḥBharata
bharataḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootbharata (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Prathamā, Ekavacana
saḥhe
saḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Prathamā, Ekavacana; pronoun referring to Bharata
vācāwith speech/voice
vācā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvāc (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Tṛtīyā, Ekavacana
sajjamānayā(with a) faltering/hesitating (voice)
sajjamānayā:
Karaṇa-viśeṣaṇa (करणविशेषण)
TypeAdjective
Rootsajj (धातु)
FormŚatṛ/śānac present participle (शानच्) in strīliṅga; Tṛtīyā, Ekavacana; agreeing with "vācā"; meaning "becoming ready/hesitating" (contextual)
kṛtāñjaliḥwith folded hands
kṛtāñjaliḥ:
Kartā-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛta + añjali (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Prathamā, Ekavacana; bahuvrīhi: kṛtaḥ añjaliḥ yena (one with folded palms)
idamthis
idam:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā, Ekavacana; viśeṣaṇa of "vākyam"
vākyamspeech/words
vākyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā, Ekavacana
rāghavamto Raghava (Rama)
rāghavam:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootrāghava (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
punaragain
punar:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
FormAvyaya; punar-artha adverb
abravītsaid
abravīt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (धातु)
FormLaṅ-lakāra (लङ्), Parasmaipada, Prathama-puruṣa, Ekavacana; dhātu: brū (ब्रू)

Then the great rishis, gandharvas and royal sages having said this, returned to their respective abodes.

B
Bharata
R
Rāghava (Rāma)

FAQs

Dharma is approached with reverence and emotional honesty: rightful action is not cold; it is chosen even amid fear and grief.

As the moment of departure nears, Bharata, overwhelmed, prepares to address Rāma once more.

Devotion and humility—Bharata’s folded hands and trembling show sincere submission to dharma rather than claim to power.