Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

पादुकाप्रदानम्

The Gift of the Sandals and Delegated Kingship

अथाऽनुपूर्व्यात्प्रतिनन्द्य तं जनं गुरूंश्च मन्त्रिप्रकृतीस्तथाऽनुजौ।व्यसर्जयद्राघववंशवर्धनस्थिरः स्वधर्मे हिमवानिवाचलः।।2.112.30।।

athānupūrv yāt pratinandya taṃ janaṃ gurūṃś ca mantriprakṛtīs tathānujau | vyasarjayad rāghavavaṃśavardhana-sthiraḥ svadharme himavān ivācalaḥ || 2.112.30 ||

Sesudah itu, baginda menyapa rakyat menurut tertibnya, demikian juga para guru, para menteri dan segenap warga; serta memberkati adinda-adindanya. Rāma, pemulia wangsa Raghu, teguh dalam dharmanya bagaikan Himavān yang tidak berganjak, lalu mempersilakan mereka berangkat.

तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
मातरःmothers
मातरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
बाष्पगृहीतकण्ठ्यःwhose throats were choked with tears
बाष्पगृहीतकण्ठ्यः:
Karta (कर्ता; qualifier)
TypeAdjective
Rootबाष्प + गृहीत + कण्ठी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः ‘बाष्पेण गृहीता कण्ठी यस्याः’
दुःखेनwith grief
दुःखेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया (Instrumental), एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
आमन्त्रयितुम्to bid farewell
आमन्त्रयितुम्:
Prayojana (प्रयोजन; infinitive purpose)
TypeVerb
Rootआ√मन्त्र् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); ‘to bid farewell/invite’
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (for/indeed)
शेकुःwere able
शेकुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√शक् (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; with negation ‘न’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वय (but/and then)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
मातॄःmothers
मातॄः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन
अभिवाद्यhaving paid obeisance
अभिवाद्य:
Kriya (क्रिया; पूर्वकालिक)
TypeVerb
Rootअभि√वद् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having saluted’
सर्वाःall
सर्वाः:
Karma (कर्म; qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; विशेषण of मातॄः
रुदन्weeping
रुदन्:
Karta (कर्ता; concomitant action)
TypeVerb
Root√रुद् (धातु)
Formशतृ (present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्तरि
कुटीम्hut
कुटीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुटी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
स्वाम्his own
स्वाम्:
Karma (कर्म; qualifier)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण of कुटीम्
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√विश् (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
राघवःRama (Raghava)
राघवः:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

Of pleasing appearance, Rama, gladdened by the auspicious statements (of the sages), paid them homage with a cheerful countenance.

R
Rāma
B
Bharata
Ś
Śatrughna
H
Himavān (Himālaya)
G
Gurus (preceptors)
M
Ministers
S
Subjects
R
Raghu dynasty

FAQs

Dharma is steadiness and propriety: even in crisis, one must uphold correct social order (anupūrvyā) and remain firm in svadharma.

Rāma completes the formal leave-taking—honoring elders and the polity—then sends Bharata and others back, maintaining composure and order.

Steadfastness (sthāiratā): Rāma’s unwavering commitment to his ethical path is compared to the immovable Himālaya.