Shloka 22

Primordial Creation: From Brahman to the Cosmic Egg

Devanagari script

विसर्गानंदनादानगत्युक्तिकर्मतत्स्मृतम् । आकाशवायुतेजांसि सलिलं पृथिवी तथा

Transliteration

visargānaṃdanādānagatyuktikarmatatsmṛtam | ākāśavāyutejāṃsi salilaṃ pṛthivī tathā

Translation

Itu diingati sebagai lima jenis perbuatan: pelepasan, kenikmatan, penerimaan, pergerakan, dan pengucapan. Dan disebut pula ākāśa (ruang), vāyu (angin), tejas (api), air, serta bumi.

Word by Word

• विसर्ग: emission, creation
• विसर्ग: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विसर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• आनन्दन: delighting, gladdening
• आनन्दन: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आनन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• आदान: taking, receiving
• आदान: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आदान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• गति: movement, going
• गति: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उक्ति: speech, utterance
• उक्ति: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कर्म: action
• कर्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• स्मृतम्: is called/remembered
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः; अर्थः ‘said/remembered as’

• आकाश: ether/space
• आकाश: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (समासाङ्ग)

• वायु: air
• वायु: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (समासाङ्ग)

• तेजांसि: (ether, air,) and fire/energy
• तेजांसि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (आकाश-वायु-तेजस्) इति समाहार-द्वन्द्वः

• सलिलम्: water
• सलिलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• पृथिवी: earth
• पृथिवी: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तथा: also, likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—समुच्चय/उपमानार्थक (also/likewise)

Speaker

Not specified in the provided excerpt (context required from surrounding verses).

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: विसर्गानंदनादानगत्युक्तिकर्मतत्स्मृतम् = विसर्ग + आनन्दन + आदान + गति + उक्ति + कर्म + तत् + स्मृतम् (समुच्चय-समाससदृश-समाहारः; पदच्छेदार्थं पृथक् कृतम्)। आकाशवायुतेजांसि = आकाश + वायु + तेजांसि (समाहार-द्वन्द्वः)।

FAQs

What are the five activities listed in this verse?

The verse enumerates a fivefold set of functions: visarga (emission/creation), ānanda (delight or the giving of joy), ādāna (taking/receiving or withdrawal), gati (movement), and ukti (utterance/expression).

Which five elements (pañca-mahābhūta) are named here?

Ākāśa (space/ether), vāyu (wind/air), tejas (fire), salila (water), and pṛthivī (earth).

What is the main philosophical point of the verse?

It links a traditional classification of fundamental activities/functions with the enumeration of the five great elements, situating the discussion in a cosmological/tattva framework common to Purāṇic and Sāṃkhya-style descriptions.