Shloka 68

The Greatness of Hari’s Janmāṣṭamī (Jayantī) Vow

Devanagari script

सुरायाबिंदुनास्पृष्टं गंगांभः कलशं यथा । दिलीप उवाच । केन चादौ कृतं चेदं केन वा तत्प्रकाशितम् । किं पुण्यं किं फलं देव कथयस्व महामुने

Transliteration

surāyābiṃdunāspṛṣṭaṃ gaṃgāṃbhaḥ kalaśaṃ yathā | dilīpa uvāca | kena cādau kṛtaṃ cedaṃ kena vā tatprakāśitam | kiṃ puṇyaṃ kiṃ phalaṃ deva kathayasva mahāmune

Translation

“Seperti kendi berisi air Gaṅgā yang tidak disentuh walau setitis arak.” Raja Dilīpa berkata: “Siapakah yang mula-mula menetapkannya, dan siapakah yang menzahirkannya? Wahai dewa, apakah puṇya dan apakah phala yang diperoleh? Wahai Mahāmuni, mohon khabarkan.”

Word by Word

• सुरायाः: of liquor
• सुरायाः: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सुरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular

• बिन्दुना: by a drop
• बिन्दुना: करण (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: बिन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental singular

• अस्पृष्टम्: untouched
• अस्पृष्टम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्पृश् (धातु) + नञ्-उपसर्ग/अ- (प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; past passive participle ‘untouched’

• गङ्गाम्भः: Ganges-water
• गङ्गाम्भः: उपमान/उपमेय-निर्देश (Noun in simile)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक) + अम्भस् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (गङ्गायाः अम्भः); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• कलशम्: a pot
• कलशम्: उपमेय (Object compared)
• Type: Noun
• Root: कलश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; (context: object of comparison)

• यथा: just as
• यथा: सम्बन्धसूचक (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा-प्रदर्शक (comparative particle)

• दिलीपः: Dilīpa
• दिलीपः: कर्ता (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: दिलीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; proper noun

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Verbal action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; Parasmaipada

• केन: by whom
• केन: करण (Instrument/Agent-instrument ‘by whom’)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; interrogative instrumental

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• आदौ: at first
• आदौ: अधिकरण (Adverbial locus)
• Type: Indeclinable
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-एकवचन-रूपेण अव्ययीभूत (locative used adverbially); ‘in the beginning’

• कृतम्: done/made
• कृतम्: क्रियाविशेषण/विधेय (Predicative)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘done/made’ (predicate)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• इदम्: this
• इदम्: कर्म/विषय (Object/Topic)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; demonstrative pronoun

• केन: by whom
• केन: करण (Instrument/Agent-instrument)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; interrogative instrumental

• वा: or
• वा: विकल्प (Alternative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्प (disjunctive particle)

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; demonstrative used adjectivally

• प्रकाशितम्: revealed
• प्रकाशितम्: विधेय (Predicative)
• Type: Verb
• Root: प्र+काश् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘made manifest/revealed’

• किम्: what
• किम्: विषय (Topic)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; interrogative

• पुण्यम्: merit
• पुण्यम्: विषय (Topic)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• किम्: what
• किम्: विषय (Topic)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; interrogative

• फलम्: fruit/result
• फलम्: विषय (Topic)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• देव: O divine one
• देव: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• कथयस्व: tell (me)
• कथयस्व: क्रिया (Command)
• Type: Verb
• Root: कथय् (धातु; णिच्)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• महामुने: O great sage
• महामुने: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: महामुनि (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (महान् मुनिः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

Speaker

King Dilīpa (questioning a great sage)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: river

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: सुरायाबिंदुनास्पृष्टम् = सुरायाः + बिन्दुना + अस्पृष्टम्; गंगांभः = गङ्गा + अम्भः (षष्ठी-तत्पुरुष); चादौ = च + आदौ; चेदं = च + इदम्; तत्प्रकाशितम् = तत् + प्रकाशितम्; महामुने = महा + मुने (महामुनि-सम्बोधन).

Characters & Entities

• Dilīpa
• Gaṅgā

FAQs

Why is Gaṅgā-water compared to a pot untouched by a drop of liquor?

It is a purity metaphor: even a tiny contaminant (a single drop) is treated as significant, highlighting the ideal of unsullied sacredness and careful ritual integrity.

What is King Dilīpa asking in this verse?

He asks for the origin (who established it), the transmission (who revealed it), and the religious efficacy: what puṇya (merit) and what phala (result) the practice yields.

What ethical lesson is implied by the verse’s imagery?

That small choices can affect spiritual and moral purity; therefore one should be vigilant about conduct and the integrity of sacred practices.