Shloka 19

The Greatness of Hari’s Janmāṣṭamī (Jayantī) Vow

Devanagari script

तत्र गत्वा च तं धाता देववृंदैर्हरादिभिः । संयुक्तः स्तूयते वाग्भिः कोमलं वाग्विदांवरः

Transliteration

tatra gatvā ca taṃ dhātā devavṛṃdairharādibhiḥ | saṃyuktaḥ stūyate vāgbhiḥ komalaṃ vāgvidāṃvaraḥ

Translation

Setibanya di sana, Dhātā Sang Pencipta, berserta rombongan para dewa—bermula dengan Hara—dipuja dan dipuji dengan kata-kata lembut lagi fasih oleh para mahaguru ilmu pertuturan.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (there)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā/पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वकालिक क्रिया (having gone)

• च: and
• च: समुच्चय (Samuccaya/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• तम्: him
• तम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• धाता: Dhātā (Brahmā)
• धाता: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• देव-वृन्दैः: with groups of gods
• देव-वृन्दैः: सहकारक (Sahakāraka/सह)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + वृन्द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवानां वृन्दैः)

• हर-आदिभिः: with (those) beginning with Hara (Śiva)
• हर-आदिभिः: सहकारक (Sahakāraka/सह)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; हरः आदिः येषां तैः (harādayaḥ) — आदि-तत्पुरुष/समाहारार्थ

• संयुक्तः: joined (accompanied)
• संयुक्तः: कर्तृ-विशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-√युज् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषण (joined/associated)

• स्तूयते: is praised
• स्तूयते: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्तु (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive: is praised)

• वाग्भिः: by words/speeches
• वाग्भिः: करण (Karaṇa/करण)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• कोमलम्: gentle
• कोमलम्: कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोमल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म-विशेषण (gentle/soft [speech])

• वाग्विदाम्-वरः: the best of the eloquent (Brahmā)
• वाग्विदाम्-वरः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाक्/वाच् (प्रातिपदिक) + विद् (कृदन्त/प्रातिपदिक: विद् ‘knower’) + वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वाग्विदां वरः = best of the knowers of speech)

Speaker

Narrator (contextual; verse is descriptive rather than direct speech)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: देववृंदैर्हरादिभिः = देववृन्दैः + हरादिभिः; वाग्विदांवरः = वाग्विदाम् + वरः.

Characters & Entities

• Dhātā (Brahmā)
• Hara (Śiva)
• Devas (gods)

FAQs

Who is ‘Dhātā’ in this verse?

‘Dhātā’ is an epithet of Brahmā, the cosmic creator, emphasizing his role as the establisher and sustainer of ordered creation.

Why is Hara (Śiva) mentioned among those praising?

By naming Hara first (“harādibhiḥ”), the verse highlights that even great deities—Śiva and the other gods—participate together in honoring the Creator, underscoring divine concord and reverence.

What is the ethical or devotional emphasis of the verse?

It elevates respectful speech and collective reverence: the “foremost among the masters of speech” offer gentle, fitting praise, modeling humility and proper devotional conduct.