Adhyaya 6
Diti’s Lament (On the Fall of the Daityas and the Futility of Grief)
Danu mendekati Diti yang dilanda dukacita, lalu bersujud hormat dan bertanya mengapa seorang ibu yang mempunyai ramai putera masih meratap. Perbualan beralih kepada pertentangan Deva dan Asura: kurnia Aditi menjadi nyata, kedaulatan Indra diteguhkan bagi puteranya, dan seri para Daitya/Danava pun pudar. Dalam kisah peperangan, Viṣṇu (Hari, Keśava, Vāsudeva) mengangkat cakra dan śaṅkha, memusnahkan bala iblis—seperti api memakan rumput kering, atau rama-rama kecil binasa dalam nyala. Diti rebah kerana kesedihan. Suara guru yang menenangkan menafsirkan tragedi itu sebagai hasil adharma dan kesalahan diri; dukacita berlebihan mengurangkan pahala dan menghalang jalan menuju moksha. Diti dinasihati agar kembali tabah, menata hati, dan berpaling kepada ketenangan serta kebahagiaan.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । कश्यपस्य च भार्यान्या दनुर्नाम तपस्विनी । पुत्रशोकेन संतप्ता संप्राप्ता दितिमंदिरम्
Sūta berkata: Danu, isteri Kaśyapa yang bertapa, dilanda dukacita kerana puteranya, lalu datang ke kediaman Diti.
Verse 2
रोदमाना प्रणम्यैव पादपद्मयुगं तदा । दुःखेन महता प्राप्ता दितिस्तां प्रत्यबोधयत्
Kemudian sambil menangis, dia menunduk menyembah sepasang kaki laksana teratai itu. Datang dalam dukacita besar, Diti pun menenangkannya.
Verse 3
दितिरुवाच । तवैव हि महाभागे किमिदं रोदकारणम् । पुत्रिण्यश्चैकपुत्रेण लोके नार्यो भवंति वै
Diti berkata: “Wahai wanita yang amat berbahagia, apakah sebab tangisanmu ini? Di dunia, wanita yang mempunyai anak—walau hanya seorang putera—sesungguhnya dianggap bertuah.”
Verse 4
भवती शतपुत्राणां गुणिनामपि भामिनि । माता त्वमसि कल्याणि शुंभादीनां महात्मनाम्
Wahai wanita yang bersemangat, engkau ibu kepada seratus putera yang semuanya berbudi. Wahai yang membawa keberkatan, engkau juga ibu para mahatma, bermula dengan Śuṃbha dan yang lain.
Verse 5
कस्माद्दुःखं त्वया प्राप्तमेतन्मे कारणं वद । हिरण्यकशिपू राजा हिरण्याक्षो महाबलः
“Atas sebab apakah engkau ditimpa dukacita ini? Nyatakan kepadaku puncanya. (Engkau menyebut) Raja Hiraṇyakaśipu dan Hiraṇyākṣa yang maha perkasa.”
Verse 6
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे देवासुरे दितिविलापोनाम षष्ठोऽध्यायः
Demikianlah berakhir bab keenam yang bernama “Ratapan Diti” dalam Bhūmi-khaṇḍa Śrī Padma Purāṇa, pada bahagian mengenai para Deva dan Asura.
Verse 7
आख्याहि कारणं सर्वं यस्माद्रोदिषि सांप्रतम् । एवमाभाष्य तां देवीं विरराम मनस्विनी
“Ceritakanlah segala sebab mengapa engkau menangis pada saat ini.” Setelah demikian menegur sang dewi, wanita yang teguh hati itu pun berdiam diri.
Verse 8
दनुरुवाच । पश्य पश्य महाभागे सपत्न्याश्च मनोरथम् । परिपूर्णं कृतं तेन देवदेवेन चक्रिणा
Danu berkata: “Lihatlah, lihatlah, wahai yang berbahagia—hasrat madu engkau telah disempurnakan sepenuhnya oleh Tuhan segala dewa, Sang pemegang cakra.”
Verse 9
यथापूर्वं वरो दत्तो ह्यदित्यै देवि विष्णुना । तथेदानीं च पुत्राय तस्या दत्तो वरो महान्
Wahai Dewi, sebagaimana dahulu Viṣṇu telah mengurniakan anugerah kepada Aditi, demikian juga kini anugerah yang agung telah dikurniakan kepada puteranya.
Verse 10
कश्यपाद्विश्रुतो जातस्त्रैलोक्यपालकः सुतः । इंद्रत्वं तस्य वै दत्तं तव पुत्राद्विहृत्य च
Daripada Kaśyapa lahirlah seorang putera termasyhur, pelindung tiga alam. Kepadanyalah benar-benar dikurniakan kedaulatan Indra, setelah kedudukan itu juga dirampas daripada puteramu.
Verse 11
मनोरथैस्तु संपूर्णा अदितिः सुखवर्द्धिनी । कनीयान्वसुदत्तश्च तस्याः पुत्रश्च संप्रति
Aditi, yang menambah kebahagiaan, telah dipenuhi segala hasratnya. Dan pada masa ini putera bongsunya ialah Vasudatta.
Verse 12
ऐंद्रं पदं सुदुष्प्राप्यं देवैः सार्द्धं भुनक्ति च । दितिरुवाच । कस्मात्पदात्परिभ्रष्टो मम पुत्रो महामतिः
Setelah mencapai kedudukan Indra yang amat sukar diperoleh, dia menikmatinya bersama para dewa. Diti berkata: “Daripada kedudukan apakah puteraku yang berakal besar itu telah terjatuh?”
Verse 13
अन्ये च दानवा दैत्यास्तेजोभ्रष्टाः कथं सखे । तस्य त्वं कारणं ब्रूहि विस्तरेण यशस्विनि
Dan wahai sahabat, bagaimana pula Dānava dan Daitya yang lain kehilangan sinar keperkasaan mereka? Wahai yang termasyhur, jelaskanlah sebabnya dengan terperinci.
Verse 14
तामाभाष्य दितिर्वाक्यं विरराम सुदुःखिता । दनुरुवाच । देवाश्च दानवाः सर्वे सक्रोधाः संगरं गताः
Setelah mengucapkan kata-kata itu, Diti yang diliputi dukacita yang amat pun terdiam. Danu berkata: “Semua dewa dan semua Dānava, menyala oleh amarah, telah pergi ke medan pertempuran.”
Verse 15
तत्र युद्धं महज्जातं दैत्यसंक्षयकारकम् । देवैश्च विष्णुना युद्धे मम पुत्रा निपातिताः
Di sana tercetuslah peperangan besar yang membawa kebinasaan kaum daitya; dan dalam perang itu, anak-anakku telah rebah oleh para dewa serta oleh Viṣṇu.
Verse 16
तथैव तव पुत्रास्ते देवदेवेन चक्रिणा । वने गतान्यथा सिंहो द्रावयेत्स्वेन तेजसा
Demikian juga anak-anakmu, tatkala Dewa segala dewa, Tuhan pemegang cakra, memasuki rimba, mereka dihalau pergi—laksana singa yang dengan sinar kewibawaannya sendiri membuat makhluk lain lari.
Verse 17
तथा ते मामकाः पुत्रा निहताः शङ्खपाणिना । कालनेमिमुखं सैन्यं दुर्जयं ससुरासुरैः
Demikian pula anak-anakku telah dibunuh oleh Tuhan pemegang sangkha; dan bala tentera yang dipimpin Kālanemi—yang tidak terkalahkan bahkan bagi para dewa dan asura—telah dimusnahkan.
Verse 18
नाशितं मर्दितं सर्वं द्रावितं विकलीकृतम् । स्वैरर्चिभिर्यथा वह्निस्तृणानि ज्वालयेद्वने
Segala-galanya dibinasakan, dihancurkan, dihalau berserak, dan dijadikan tidak berdaya—laksana api di rimba yang dengan nyalaannya sendiri membakar rumput kering hingga menyala.
Verse 19
तथा दैत्यगणान्सर्वान्निर्दहत्येव केशवः । मम पुत्रा मृता देवि बहुशस्तव नंदनाः
Demikianlah Keśava membakar hangus seluruh rombongan Dānava. Wahai Dewi, anak-anakku telah terbunuh—berulang kali—oleh anakmu.
Verse 20
वह्निं प्राप्य यथा सर्वे शलभा यांति संक्षयम् । तथा ते दानवाः सर्वे हरिं प्राप्य क्षयं गताः
Seperti semua rama-rama malam, apabila mendekati api, menuju kebinasaan; demikianlah semua Dānava itu, apabila berhadapan dengan Hari, menemui kehancuran.
Verse 21
एवमेतं हि वृत्तांतं दितिः शुश्राव दारुणम् । दितिरुवाच । वज्रपातोपमं भद्रे वदस्येवं कथं मम
Setelah mendengar kisah yang mengerikan itu, Diti pun terguncang. Diti berkata: “Wahai yang dikasihi, kata-katamu menimpa hatiku bagaikan petir—bagaimana engkau sanggup berkata demikian kepadaku?”
Verse 22
एवमाभाष्य तां देवी मूर्च्छिता निपपात ह । हा हा कष्टमिदं जातं बहुदुःखं प्रतापकम्
Setelah berkata demikian, sang dewi pun pengsan lalu rebah. “Aduhai, aduhai! Betapa beratnya peristiwa ini—suatu ujian yang membawa dukacita yang amat besar.”
Verse 23
रुरोद करुणं साथ पुत्रशोकसुपीडिता । तां दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठ उवाच वचनं शुभम्
Dihimpit dukacita kerana kehilangan putera, dia menangis dengan pilu. Melihatnya, resi yang paling utama pun mengucapkan kata-kata yang baik lagi membawa ketenteraman.
Verse 24
मा रोदिषि च भद्रं ते नैवं शोचंति त्वद्विधाः । सत्ववंतो महाभागे लोभमोहेन वर्जिताः
Janganlah menangis; semoga kesejahteraan menyertaimu. Wahai yang amat berbahagia, orang sepertimu tidak berdukacita begini; mereka yang bersattva dan berhati mulia bebas daripada loba dan moha.
Verse 25
कस्य पुत्रा हि संसारे कस्य देवी सुबांधवाः । नास्तिकस्येह केनापि तत्सर्वं श्रूयतां प्रिये
Di dunia ini, anak-anak milik siapa, dan isteri yang bersaudara baik itu milik siapa? Bagi orang yang ingkar iman di sini, tiada satu pun benar-benar menjadi miliknya—dengarlah semuanya, wahai kekasihku.
Verse 26
दक्षस्यापि सुता यूयं सुन्दर्यश्चैव मामकाः । भवतीनामहं भर्ता कामनापूरकः शुभे
Kamu benar-benar puteri-puteri Dakṣa, dan kamu juga jelita—milik-Ku. Wahai yang diberkati, Akulah suamimu, pemenuh segala keinginan.
Verse 27
योजकः पालकश्चैव रक्षकोस्मि वरानने । कस्माद्वैरं कृतं क्रूरैरसुरैरजितात्मभिः
Wahai yang berwajah jelita, Akulah pengatur, pemelihara, dan pelindung. Mengapa para asura yang kejam, berjiwa tak terkendali, menimbulkan permusuhan?
Verse 28
तव पुत्रा महाभागे सत्यधर्मविवर्जिताः । तेन दोषेण ते सर्वे तव दोषेण वै शुभे
Wahai wanita mulia, anak-anakmu jauh daripada kebenaran dan dharma. Oleh kesalahan itu, mereka semua menanggung cela—wahai yang diberkati, sesungguhnya itu kerana kesalahanmu.
Verse 29
निहता वासुदेवेन दैवतैस्तु निपातिताः । तस्माच्छोको न कर्तव्यः सत्यमोक्षविनाशनः
Mereka telah dibunuh oleh Vāsudeva, dan para dewa juga menjatuhkan mereka. Maka janganlah berdukacita; dukacita benar-benar memusnahkan mokṣa.
Verse 30
शोको हि नाशयेत्पुण्यं क्षयात्पुण्यस्य नश्यति । तस्माच्छोकं परित्यज विघ्नरूपं वरानने
Duka cita benar-benar memusnahkan pahala; apabila pahala berkurang, ia pun lenyap. Maka tinggalkanlah duka—wahai yang berwajah indah—kerana ia berupa halangan.
Verse 31
आत्मदोषप्रभावेण दानवा मरणं गताः । देवा निमित्तभूताश्च नाशिताः स्वेन कर्मणा
Dengan kekuatan kesalahan mereka sendiri, para Dānava menemui kematian; dan para Deva—meskipun hanya menjadi sebab perantara—tetap binasa oleh perbuatan mereka sendiri.
Verse 32
एवं ज्ञात्वा महाभागे समागच्छ सुखं प्रति । एवमुक्त्वा महायोगी तां प्रियां दुःखभागिनीम्
“Setelah mengetahui demikian, wahai wanita yang amat berbahagia, datanglah menuju kebahagiaan.” Setelah berkata demikian, sang mahāyogī menasihati kekasihnya, yang turut menanggung duka.
Verse 33
विषादाच्च निवृत्तोसौ विरराम महामतिः
Dan, kerana putus asa, dia pun berpaling; insan yang berjiwa besar itu berhenti dan beristirahat dalam ketenangan.