Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

Kāṣṭhīlā-Ākhyāna: Ratnāvalī’s Return, Co-wife Dharma, and the Phālguna Propitiation

कथं यास्यसि भर्तारं धनलुब्धे श्रिया वृतम् । यस्त्वया निर्द्धनः पूर्वं परित्यक्तः सुदीनवत् ॥ ५० ॥

kathaṃ yāsyasi bhartāraṃ dhanalubdhe śriyā vṛtam | yastvayā nirddhanaḥ pūrvaṃ parityaktaḥ sudīnavat || 50 ||

Wahai engkau yang tamak akan harta—bagaimanakah engkau kini hendak kembali kepada suamimu yang dikelilingi kemakmuran dan seri, sedangkan dahulu engkau meninggalkannya seolah-olah dia papa dan hina?

कथम्how?
कथम्:
Prashna/Upapada (प्रश्न/उपपद)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
यास्यसिyou will go
यास्यसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलृट् (Simple Future/भविष्यत्काल), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (singular), परस्मैपद
भर्तारम्husband
भर्तारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular)
धनलुब्धेO one greedy for wealth
धनलुब्धे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootधन + लुब्ध (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (धने लुब्धः), पुंलिङ्ग (masculine), सम्बोधन विभक्ति (vocative/8th), एकवचन (singular)
श्रियाby prosperity/wealth
श्रिया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), तृतीया विभक्ति (instrumental/3rd), एकवचन (singular)
वृतम्surrounded/covered
वृतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular); भर्तारम् इति विशेषणम्
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)
त्वयाby you
त्वया:
Kartr-karana (कर्तृ/करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया विभक्ति (instrumental/3rd), एकवचन (singular)
निर्द्धनःpoor, without wealth
निर्द्धनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर्धन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular); यः इति विशेषणम्
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्वम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
परित्यक्तःabandoned
परित्यक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरि + त्यज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular); यः इति विशेषणम्
सुदीनवत्like a very wretched person
सुदीनवत्:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootसु + दीन + वत् (प्रातिपदिक)
Formउपमानवाचक-अव्यय (simile adverb with -वत्)

Narrator within a didactic dialogue (traditional flow: Suta recounting a teaching discourse attributed to Narada/Sanatkumara lineage)

Vrata: none

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

S
Sri (Lakshmi)

FAQs

It condemns dhana-lobha (greed for wealth) and highlights the karmic and ethical fault of valuing relationships only when prosperity appears, urging steadiness in dharma rather than attachment to fluctuating śrī (fortune).

By exposing the instability of chasing wealth, it implicitly points toward bhakti as a steadier refuge—devotion grounded in fidelity, gratitude, and inner virtue rather than external prosperity.

No specific Vedanga (like Vyakarana or Jyotisha) is taught directly; the practical takeaway is dharma-nīti for the gṛhastha: do not abandon duties and relationships due to changing material conditions.