Dharmāṅgada’s Conquest of the Directions

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । एवं सुरतमूढस्य राज्ञो रुक्मांगदस्य च । त्रीणि पंच च वर्षाणि व्यतीतानि सुखेन वै ॥ १ ॥

Vasiṣṭha bersabda: Demikianlah, bagi Raja Rukmāṅgada yang fikirannya telah dikelabui oleh kenikmatan nafsu, tiga tahun dan lima tahun (yakni lapan tahun) benar-benar berlalu dalam kesenangan.

Verse 2

संप्राप्ते नवमे वर्षे पुत्रो धर्मांगदो बली । जित्वा विद्याधरान्पंच मलये पर्वतोत्तमे ॥ २ ॥

Apabila tahun kesembilan tiba, putera yang gagah, Dharmāṅgada, setelah menewaskan lima Vidyādhara, datang ke Malaya—gunung yang paling utama.

Verse 3

आजहार मणीन्पंच सर्वकामप्रदान् शुभान् । एकं कांचनदातारं कोटिकोटिगुणं शुभम् ॥ ३ ॥

Dia membawa lima permata suci yang mengurniakan segala hajat; dan satu lagi, pemberi emas yang bertuah, bernilai berkoṭi-koṭi ganda.

Verse 4

द्वितीयं वस्त्रभूषादिलक्षकोटिप्रदं तथा । तृतीयममृतस्रावि पुनर्यौवनकारकम् ॥ ४ ॥

Yang kedua mengurniakan pakaian, perhiasan dan seumpamanya hingga ratus ribu dan berkoṭi-koṭi; yang ketiga mengalirkan amṛta, mengembalikan keremajaan semula.

Verse 5

सभागृहप्रकर्तारं चतुर्थं चान्नसाधकम् । पंचमं व्योभगतिदं त्रैलोक्यपरिसर्पणम् ॥ ५ ॥

Yang keempat ialah pembina balai perhimpunan dan penyempurna makanan; yang kelima menganugerahkan gerak di angkasa, mengembara merentas tiga alam.

Verse 6

तान्मणीन्गृह्य मनसा विद्याधरसमन्वितः । स्त्रीभिर्विद्याधराणां च साश्रुनेत्राभिरावृतः ॥ ६ ॥

Dengan mengambil permata-permata itu dalam hati (bertekad menerimanya), baginda diiringi para Vidyādhara, dan turut dikelilingi para wanita Vidyādhara yang matanya bergenang air mata.

Verse 7

ववंदे चरणौ मातुः पितू रुक्मांगदस्य च । मणीन्पंच समर्प्याथ पादयोः प्राह संनतः ॥ ७ ॥

Baginda bersujud di kaki ibu dan ayah, serta di kaki Rukmāṅgada. Kemudian baginda mempersembahkan lima permata di kaki mereka, lalu berkata dengan tangan dirapatkan penuh rendah hati.

Verse 8

इमे जिता मया तात पञ्च विद्याधरा रणे । मलये भूधरश्रेष्ठे वैष्णवास्त्रेण भूपते ॥ ८ ॥

Baginda berkata: “Wahai ayahanda yang dikasihi, lima Vidyādhara ini telah aku kalahkan dalam peperangan di Gunung Malaya—yang terbaik antara gunung—dengan senjata Vaiṣṇava, wahai Raja.”

Verse 9

इमे ते भृत्यतां प्राप्ताः सस्त्रीका नृपसत्तम । मणीन्प्रयच्छ मोहिन्यै भुजभूषणहेतवे ॥ ९ ॥

Wahai raja yang utama, mereka ini bersama isteri-isteri mereka telah datang untuk berkhidmat di bawah naungan tuanku. Berikanlah permata-permata itu kepada Mohinī, untuk dijadikan perhiasan lengan.

Verse 10

सर्वकामप्रदा ह्येते पुनर्यौवनकारिणः । जीर्णदंताः पुनर्बाला भवंति मणिधारणात् ॥ १० ॥

Sesungguhnya permata-permata ini mengurniakan segala hajat dan mengembalikan keremajaan. Dengan menyarung permata, bahkan yang giginya telah uzur pun menjadi muda kembali.

Verse 11

वस्त्रहर्म्यसुवर्णानां स्वर्गतेरमृतस्य च । दातारो मासयुद्धेन साधितास्तव तेजसा ॥ ११ ॥

Dengan sinar teja-Mu, para pemberi pakaian, istana dan emas—bahkan mereka yang menganugerahkan jalan ke syurga serta keabadian—telah disempurnakan melalui perjuangan rohani selama sebulan.

Verse 12

साधितानि मया कृच्छ्रात्सप्तद्वीपानि भूपते । करदानिसमस्तानि कृतानि तव तेजसा ॥ १२ ॥

Wahai raja, dengan kesukaran yang besar aku telah menundukkan tujuh benua; dengan teja dan kemuliaanmu, aku menjadikan semuanya pembayar ufti—menyerahkan cukai dan upeti.

Verse 13

समुद्रे च प्रविष्टस्य गतः संवत्सरो मम । जिता भोगवती तात मया नागसमावृता ॥ १३ ॥

Ketika aku memasuki lautan, genap setahun berlalu bagiku. Dan, wahai yang kukasihi, aku menakluk Bhogavatī dengan mengepungnya bersama para Nāga.

Verse 14

आहृता नागकन्याश्च मया चायुतसंख्यकाः । तत्रापि हाररत्नानि सुबहून्याहृतानि च ॥ १४ ॥

Aku juga membawa ke sana para nāga-kanyā yang tidak terbilang banyaknya; dan dari tempat itu pula, banyak permata serta kalung mutiara turut dibawa keluar.

Verse 15

पुनश्चाहं गतस्तात दानवानां पुरं महत् । तान्निर्जित्यं च कन्यानां सुरूपाणां सुवर्चसाम् ॥ १५ ॥

Kemudian lagi, wahai yang kukasihi, aku pergi ke kota besar kaum Dānava; setelah menewaskan dan menundukkan mereka, aku memperoleh para gadis yang elok rupanya dan bercahaya kemuliaannya.

Verse 16

आहृतानि मया त्रीणि सहस्राणि च पंच च । दशकोट्यस्तु रत्नानां दीपकर्म निशागमे ॥ १६ ॥

“Aku telah membawa tiga ribu, dan ditambah lima lagi. Dan sepuluh krore permata hendaklah digunakan untuk upacara persembahan pelita ketika malam menjelang.”

Verse 17

कुर्वतां ते महीपाल आनीतास्तव मंदिरे । ततोऽहं वारुणं लोकं रसातलतलस्थितम् ॥ १७ ॥

Ketika orang-orangmu sedang melakukannya, wahai raja pelindung bumi, aku dibawa ke istanamu. Lalu aku pergi ke alam Varuṇa, yang terletak pada lapisan Rasātala di dunia bawah.

Verse 18

गतो वीर्यबलोत्सिक्तस्त्वदंघ्रियुगसेवकः । तत्रोक्तो वरुणो देवः स्थीयतां मत्पिंतुर्वशे ॥ १८ ॥

Mabuk oleh keberanian dan kekuatannya sendiri, dia pun pergi—padahal dia adalah pelayan di kaki tuanku. Di sana dewa Varuṇa diseru: “Biarkan dia tetap berada di bawah kuasa ayahku.”

Verse 19

रुक्मांगदस्य नृपतेर्यदि जीवितुमिच्छसि । कुपितो मम वाक्येन वरुणो योद्धुमागतः ॥ १९ ॥

Jika engkau ingin Raja Rukmāṅgada tetap hidup, ketahuilah: Varuṇa, yang murka oleh kata-kataku, telah datang ke sini untuk bertempur.

Verse 20

तेन संवत्सरं युद्धं घोरं जातं रसातले । जितो नारायणास्त्रेण मया स जलनायकः ॥ २० ॥

Bersamanya, peperangan yang dahsyat berlangsung di Rasātala selama setahun penuh. Dengan senjata Nārāyaṇa, aku menewaskan penguasa perairan itu.

Verse 21

न हतः प्रमदावाक्यैस्तस्य जीवितरक्षणे । निर्जितेनायुतं दत्तं वाजिनां वातरंहसाम् ॥ २१ ॥

Dengan kata-kata wanita itu yang memelihara nyawanya, dia tidak dibunuh; dan pihak yang tewas kalah menghadiahkan sepuluh ribu kuda sepantas angin.

Verse 22

एकतः श्यामकर्णानां शुभ्राणां चंद्रवर्चसाम् । तृणतोयविहीना ये जीवंति बहुशः समाः ॥ २२ ॥

Di satu pihak ada yang bertelinga hitam; di pihak lain ada yang putih berseri laksana bulan—meski tanpa rumput dan air, mereka tetap hidup bertahun-tahun lamanya.

Verse 23

एकां कन्यां सुरूपां मे पुरस्कृत्य स्वलंकृताम् । भार्यार्थे वरुणः प्रादात्साप्यानीता मया शुभा ॥ २३ ॥

Varuṇa mempersembahkan kepadaku seorang gadis yang elok rupanya, dihias dengan perhiasannya sendiri, lalu mengurniakannya kepadaku sebagai isteri; dan aku membawa pulang yang bertuah itu.

Verse 24

कुमारी तु समानीताः बहुवित्तसमन्विता । तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु स्थानं तात सुदुर्गमम् ॥ २४ ॥

Para gadis itu dibawa masuk dengan kekayaan yang melimpah. Wahai anakku, dalam tiga alam tiada tempat yang benar-benar sukar dicapai bagi yang serba berbekal demikian.

Verse 25

यन्मया न जितं ह्यस्ति तवांघ्रिपरिसेवनात् । तदुत्तिष्ठ परीक्षस्व त्वत्प्रसादार्जितां श्रियम् ॥ २५ ॥

Tiada sesuatu pun yang belum aku taklukkan kerana berkhidmat di kaki tuan. Maka bangkitlah dan lihatlah sendiri kemakmuran yang aku peroleh berkat rahmatmu.

Verse 26

अहं च संपदः सर्वास्त्वदधीना विशांपते । यः पुत्रस्तात वदति मया लक्ष्मीः समर्जिता ॥ २६ ॥

Aku sendiri—dan segala kemakmuran—bergantung pada tuanku, wahai penghulu manusia. Wahai ayah yang dikasihi, anak yang berkata, “Aku memperoleh Lakṣmī (kekayaan) dengan kekuatanku sendiri,” sesungguhnya berkata dalam kejahilan.

Verse 27

न देया भूमिदेवेभ्यः सोऽपि वै नरकं व्रजेत् । आत्मसंभावनं तात न कर्तव्यं सुतेन हि ॥ २७ ॥

Janganlah menahan apa yang patut diberikan kepada “dewa-dewa di bumi”, yakni para brāhmaṇa; orang demikian pun akan jatuh ke neraka. Dan wahai anak yang dikasihi, sikap meninggikan diri tidak patut dilakukan oleh seorang anak sama sekali.

Verse 28

कुठारदात्रसदृशः पुत्रः संपत्समुच्चये । पितुः शौर्येण पुत्रस्य वर्द्धते धनसंचयः ॥ २८ ॥

Dalam menghimpun kemakmuran, seorang anak bagaikan kapak atau sabit. Dengan keberanian dan usaha sang ayah, simpanan harta si anak pun bertambah.

Verse 29

तैजसं दात्रमादाय लुनाति तृणसंचयान् । वायुना पूरितं वस्त्रं तारयेन्नौगतं जले ॥ २९ ॥

Dengan mengambil sabit yang berkilau, seseorang memotong timbunan rumput; dan sehelai kain yang dipenuhi angin pun dapat menampung seseorang terapung di air seperti perahu.

Verse 30

यथा दारुमयी योषा चेष्टते कुहकेच्छया । तथाहि पितृवीर्येण पुत्रास्तेजोबलान्विताः ॥ ३० ॥

Seperti patung perempuan dari kayu yang bergerak menurut kehendak si ahli silap mata, demikianlah para putra—bercahaya dan kuat—bertindak oleh daya benih sang ayah.

Verse 31

तस्मादियं माधवदेववल्लभा विलोकयस्वाद्य मयोपनीता । आत्मेच्छया यच्छतु रक्षताद्वा स्वसंपदो मातृसमूहवर्याः ॥ ३१ ॥

Maka, pandanglah pada hari ini kekasih Dewa Mādhava yang telah kubawa menghadapmu. Semoga perhimpunan para Ibu yang mulia, menurut kehendaknya sendiri, sama ada menganugerahkan berkat dan kemakmuran kepadanya—atau melindunginya.

Verse 32

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे धर्मांगददिग्विजयो नाम विंशोऽध्यायः ॥ २० ॥

Demikianlah berakhir bab kedua puluh, bernama “Penaklukan Arah-Arah oleh Dharmāṅgada”, dalam Uttara-bhāga (Bahagian Kemudian) Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa.